Dhātu 7 tkanek ciała – wzorce nierównowagi i zioła

Dhātu odnosi się siedmiu tkanek (saptadhātu), które tworzą ciało i odpowiadają za jego strukturę. Termin pochodzi od sanskryckiego „dhru”, co dosłownie oznacza „trzymanie się razem”.

Dhātu można rozumieć jako elementy składowe, które utrzymują ciało w całości. Wszystkie regulowane przez bioenergie dosha pełnią różne funkcje. Są jak naczynia połączone – jakakolwiek nierównowaga jednej prowadzi do zaburzeń innych.

Podstawowy budulec organizmu

Komórka jest podstawową częścią budulcową organizmu. Komórki tworzą tkanki, z których zbudowane są organy, a te z kolei tworzą układy. Oto, co współczesna nauka mówi o budowie ciała.

Ajurweda ma inne podejście. Ciało człowieka postrzega jako jeden system funkcjonujący na kilku płaszczyznach, gdzie wszystko jest ze sobą ściśle powiązane. Każde zaburzenie na jakimkolwiek poziomie ma wpływ na całość.

Cztery żywioły były centralnym punkt filozoficznego i duchowego myślenia starożytnych cywilizacji były żywioły. Uważano je za podstawowy budulec natury tworzący wszystko we wszechświecie i utrzymujący w równowadze istnienie.

W Ajurwedzie, najbardziej podstawowe elementy budujące świat materialny to żywioł przestrzeni (eteru), powietrza, ognia, wody i ziemi. . Dosha vata, pitta i kapha to kombinacja tych żywiołów. Eter i powietrze (vata) odpowiada za ruch. Pitta ogień i woda jest energią transformacji. Kapha (ziemia i woda) odpowiada za struktury stałe.  Wszystkie trzy kontrolują tkanki naszego ciała.

Trawienie i dhātu 7 tkanek ciała

Każdy kęs, który wkładamy do ust jest dla  komórek substancją obcą. Najpierw organizm musi rozłożyć pokarm do dużo prostszych, przyswajalnych cząsteczek. Z części buduje własne białka i tłuszcze potrzebne do rekonstrukcji tkanek. Ale to tylko część procesu.

Po oddzieleniu odpadów od substancji przydatnych pozostaje odżywczy płyn zwany rasa. Przechodzi on siedem stopni transformacji tworząc bazę budulcową 7 tkanek. Każda dhātu wykształca się na bazie poprzedniej, przenosząc odżywczy płyn wraz z esencją do kolejnej.

Proces można porównać do systemów nawadniających. Kanał irygacyjny zasila wodą rzędy upraw, przy czym najbliższe grządki pierwsze dostają wodę, końcowe jako ostatnie. Siedem dhātu to: osocze (rasa), krew (rakta), tkanka mięśniowa (mamsa), tłuszczowa (meda), kostna (asthi), szpik kostny (majja) i tkanki rozrodcze (sukhra).

Czasem, gdy któraś tkanka jest niedożywiona potrzebuje więcej składników odżywczych. Wtedy normalny proces zostaje pominięty. Tkanki najbardziej potrzebujące zostaną odżywione w pierwszej kolejności.

Jest tym co zjadłeś ..35 dni temu

Pełny proces trawienia trwa około 35 dni. Kończy go wytworzenie ojas  – subtelnej energii – podstawowej rezerwy energetycznej stanowiącej esencję życia.

Ojas zarządza systemem odpornościowym, siłą fizyczną, umysłem, utrzymując równowagę. Krąży po ciele, jest we wszystkich tkankach, ale główną jej siedzibą jest serce, gdzie na poziomie fizycznym kontroluje jego bicie.

Subtelny proces trawienia zachodzi w następujący sposób; liczba dni po spożyciu pokarmu:

• Rasa (1–5 dni) – produkcja osocza, surowicy i płynu limfatycznego
• Rakta (6 –10)– produkcja nowych krwinek czerwonych
• Mamsa (11–15) – produkcja tkanki mięśniowej
• Meda (6–20)- produkcja tkanki tłuszczowej
• Asthi (21–25)- produkcja tkanek kostnych
• Majja (26–30) – produkcja szpiku kostnego i tkanki nerwowej
• Sukhra (31– 34)- produkcja  plemników i komórek jajowych
• 35 dzień – tworzenie ojas

Proces trawienia jest złożony i niewątpliwie kluczowy dla zachowania zdrowia. Wszystkie tkanki powinny się rozwijać prawidłowo. Jednocześnie organizm musi regularnie usuwać produkty odpadowe. Odżywianie oraz to, w jaki sposób przebiega metabolizm wpływa na rasa i kolejne, zależne od poprzednich tkanki.

Rasa dhātu

Rasa (osocze) to podstawowy płyn ustrojowy odpowiedzialny za odżywienie wszystkich tkanek. Wspomaga transport składników odżywczych, hormonów i białek po całym organizmie. Jest esencją strawionego pokarmu, zawierający wszystkie żywioły, guny, każdy smak, z przewagą słodkiego i słonego. Dotyczy również limfy, surowicy i płynów śródmiąższowych.

Rasa wspierana jest przez żywioł wody,  jej nośnikiem jest kapha dosha. Jakość rasa zależy od spożywanych pokarmów i siły ognia trawiennego (agni). 

Przy rasa dhātu w równowadze człowiek jest zdrowy, zadowolony, ma miękką elastyczną skórę i jasny umysł.  Ta fizyczna i psychiczna satysfakcja to poczucie zdrowia i dobrego samopoczucia, które doświadcza każda komórka, której podstawowe potrzeby są zaspokojone.

Przy niedoborze skóra i usta robią się szorstkie, kolejno wysychają błony śluzowe. Zwiększa się wrażliwość na hałas, tętno przyspiesza, pojawia się uczucie pustki, brak pewności siebie i zamglony umysł. Rośnie poczucie niezadowolenia. Występują zaburzenia smaku, zaparcia, obrzęki, zawroty głowy, obniża się płodność i odporność.

Osoby z dominującą vata i pitta dosha mają mniej rasa i są bardziej podatne na wyczerpanie. 

Poprawa rasa dhātu

Jakość pierwszej, podstawowej tkanki zależy od ognia trawiennego, jakości pożywienia, wolnego, spokojnego spożywania pokarmu i dokładnego przeżuwania. Ogień trawienny rozkłada wszystko ,co przyjmujemy ze środowiska. Pozwala przyswoić to co potrzebne i usunąć odpady. Obejmuje to zarówno pokarm jak i życiowe doświadczenia, emocje, wrażenia odbierane przez zmysły: wzroku, słuchu, węchu, smaku i dotyku. Wszystkie te czynniki mają bezpośredni wpływ na produkcję osocza i jakość krwi.

Odwodnienie wyczerpuje rasa, stres, brak snu, odpoczynku, umiarkowanego ruchu, aktywności fizycznej.  Wspierają pokarmy o słodkim i słony smaku, oraz tłuste masło, mleko, jogurt, ghee. Zioła: shatavari, lukrecja, amalaki, kardamon, kolendra, kumin, amalaki. Europejskie: prawoślaz, ślaz, owies mleczny, głóg, dzika róża, koper włoski oraz pyłek pszczeli. 

Nawilżająca rasayana 

Wymieszać po 2 części korzenia prawoślazu i owsa mlecznego, po 1 części ślazu, owoców dzikiej róży, pokrzywy i głogu. Łyżkę mieszanki zalać gorącą wodą, parzyć 20-30 minut. Pije się 2 razy dziennie. Buduje rasa dhātu, nawilża, wzmacnia nerki i serce, uspokaja vata dosha.

Herbatkę zastąpi jedno zioło – amalaki.  jest bezpiecznym adaptogenem i jedną z najbardziej cenionych roślin w ajurwedzie. Uważana za odmładzający tonik rasayana, równoważący wszystkie trzy dosha, wzmacniający siły fizyczne i psychiczne. W naszym sklepiku najlepsza jakość na rynku 100% naturalna. Do nabycia TUTAJ. 

Rakta dhātu

Rakta (krew) składa się z czerwonych krwinek, jest obecna w sercu i naczyniach krwionośnych. Podtrzymuje życie przez transport tlenu i składników odżywczych, rewitalizuje. Przenosi pranę z płuc do tkanek, odpowiednia za ich natlenienie. Zapewnia człowiekowi siłę, zdrowy koloryt cery i skóry.

Rakta wspierana jest przez żywioł ognia, jej nośnikiem jest pitta dosha. Smak ostry, pikantny, gorący. Główna siedziba znajduje się w wątrobie i śledzionie. Odnosi się do żółci, ścięgien, wiązadeł, przyczepów mięśni i naczyń krwionośnych.

Rakta dhātu odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu energią transformacji pitta. Kiedy jest w równowadze człowiek jest pełen energii i życiowych pasji.

• Przy niedoborze pojawia się letarg, otępienie, dezorientacja, trudności w przetwarzaniu i rozumieniu informacji, brak energii, wigoru. Człowiek odczuwa zimno, skóra traci blask, szarzeje. Zmniejsza się ilość wydzielin, potu, moczu.
• Nadmiar powoduje przekrwienie, stany zapalne, nadmierne pocenie i oddawanie moczu, wysypki skórne, nadciśnienie, uczucie pieczenia związane z podwyższoną temperaturą. W obydwu wypadkach choroby wątroby, śledziony, alergie.

Wsparcie krwi i rakta

Aromatyczne zioła żywiołu ognia pobudzają krążenie, dotlenienie, wspomagają metabolizm wątroby związany z produkcją czerwonych krwinek. Odżywiają rakta wątróbka, buraki, warzywa liściaste, kiszonki, kwaśne cytryny, limonki.

Zioła wspierające trikatu, amalaki, guduchi, krwawnik, nagietek, przytulia, pokrzywa, imbir, rozmaryn, koniczyna czerwona, hibiskus, dzika róża, głóg. Toniki gorzkie wątrobowe – mniszek, ostropest, drapacz.

Herbatka wzmacniająca rakta dhātu

Bezpieczna, skuteczna z lokalnych europejskich ziół. Wymieszać 2 części pokrzywy, po jednej głogu, krwawnika i koniczyny, dodać nieco hibiskusa i dzikiej róży. Łyżkę mieszanki zalać szklanką gorącej wody, zaparzać 15–20 min. Pije się 1-2 razy dziennie 6-8 tygodni. Buduje rakta, łagodzi pitta, poprawia krążenie, nastrój, wzmacnia skórę i włosy, energetyzuje.

Mamsa dhātu

Mamsa (tkanką mięśniowa) stanowi podstawową osłonę kości i struktury ciała. Nadaje kształt organom, przylega do kości, wspiera funkcje motoryczne. Odnosi się do mięśni, wiązadeł, skóry i tłuszczu podskórnego. Odpowiada również za transport płynów (moczu, potu, limfy, krwi). 

Wspierana przez żywioł ziemi, smak słodki, jej nośnikiem jest kapha dosha. Niewielki udział elementów ognia i wody, przekształca energię składników odżywczych we krwi w mechaniczną ruchu mięśni.

Mamsa dhātu to siła mięśni, dobra kondycja fizyczna, wewnętrzna moc, odwaga i hart ducha.

• Nadmiar – sztywność mięśni, otyłość, powiększony nos, język, wargi, biodra, pośladki, obwisły brzuch i piersi, mięśniaki, drażliwość.
• Niedobór – wychudzenie, zmęczenie, chude ramiona, brzuch i uda, bóle mięśni, zwichnięcia stawów, poczucie niepewności.

Wsparcie mamsa dhātu

Dobrej jakości rakta pobudza i buduje tkankę mięśniową. Najlepsze pokarmy: czerwone mięso, tłuste ryby, jaja, nasiona sezamu, migdały orzechy. Słodkie pokarmy typu mleko, zboża, warzywa korzeniowe odżywiają, ale brak im „ognia”. Do potraw słodkich należy dodawać rozgrzewające zioła, poprawią krążenie i dopływ tlenu do mięśni. Cynamon, rozmaryn, tymianek, macierzanka, majeranek, goździki. Bez tych przypraw słodkie pokarmy odżywią kolejną tkankę – meda, powodując odkładanie tłuszczu!

Mamsa dhātu uwielbia masaże ciepłymi olejkami i ćwiczenia, aktywność pobudzającą krążenie. Zbyt intensywny wysiłek fizyczny nadwyręża. Zioła wspomagające mamsa: bala (Sida cordifolia), ashwagandha, korzeń maca, kordyceps, owies mleczny, korzeń perzu, głóg, żeń-szeń syberyjski, przywrotnik, dzika róża, nagietek i poprawiające krążenie aromaty.

Herbatka balansująca Mamsa dhātu

Wymieszać 2 części owsa mlecznego, po jednej części głogu, pokrzywy, przywrotnika, dzikiej róży, nagietka. W razie potrzeby można dodać odrobinę adaptogenu. Łyżkę mieszanki zalać 300 ml gorącej wody (90°C). Zaparzać 20 minut, pije się 1-2 razy dziennie po jedzeniu lub ćwiczeniach fizycznych. Odżywia tkankę mięśniową, poprawa ukrwienie (rakta), regeneruje rasa, uspakaja vata, drażliwość układu nerwowego.

Meda dhātu

Meda (tkanka tłuszczowa) magazynuje i wytarza energię. Zapewnia „smarowanie” – natłuszczanie, nawilżanie, odżywia chrząstki, kości i powierzchnię stawów. Utrzymuje w równowadze sebum, podskórną tkankę tłuszczową (vasā) i potliwość (sveda).

Stabilizuje funkcje umysłu, temperaturę wewnętrzną, odżywienie gruczołów – tarczycy, przytarczyc, nadnerczy, jajników i przysadki mózgowej, odpowiada za wytwarzanie endorfin. Wspierana przez żywioł ziemi i wody, smak słodki, jej nośnikiem jest kapha dosha. 

Meda w równowadze to ciało o odpowiednich proporcjach, miękka, lśniąca skóra, elastyczne stawy, zdrowe głosy, melodyjny głos, energia, witalność, poczucie satysfakcji i spokoju, długowieczność. Brak równowagi – krótsze życie, zamknięcie umysłu, stany lękowe, dolegliwości serca.

• Nadmiar – odkładanie tłuszczu na brzuchu i innych częściach ciała, spowolnienie, letarg, słaby metabolizm, wysokie ciśnienie, stłuszczenie wątroby, powiększenie śledziony, cukrzyca, kamienie żółciowe, kamień nazębny, tłuszczaki, niskie libido
• Niedobór – sucha skóra, wychudzenie, ograniczona mobilność stawów, podatność na złamania, niedoczynność tarczycy, nadmierne pragnienie, wypadanie włosów, zmęczenie oczu, słabe paznokcie, włosy, zęby, osteoporoza, nieregularne miesiączki, bezsenność, niepewność.

Równowaga meda dhātu

Meda jest ściśle powiązane z nadnerczami, dzieli te same szklaki, stres wyczerpuje układ nerwowy co wpływa na kolejne dhātu. Głównym zadaniem tkanki tłuszczowej jest nawilżenie i izolacja. Funkcje te słabną gdy meda zostanie wyczerpana przez stres. W tym wypadku pomogą odżywić ashwagandha, shatavari, lukrecja, aloes, trikatu, tarczyca bajkalska i drobnokwiatowa. Tkanka tłuszczowa magazynuje toksyny, ćwiczenia, joga masaże pomagają je usuwać. Wspierające rośliny ashwagandha, shatavari, lukrecja, pokrzywa odżywiają,  gorzkie pomagają usuwać toksyny – mniszek, ostropest, karczoch, jałowiec. Rozmaryn szałwia zmniejszają zastój. 

Herbatka balansująca meda dhātu

Wymieszać po 2 części mniszka, pokrzywy, karczocha i rozmarynu, jedną część jałowca i lipy dla równowagi i ochrony rasa. Łyżeczkę mieszanki zalać gorącą wodą, zaparzać 15 minut. Pije się 1-2 razy dziennie przed posiłkami.

Asthi  dhātu

Asthi (tkanka kostna) utrzymuje posturę ciała, daje strukturę i stabilność. Chroni życiowe organy, zapewnia wsparcie mięśniom przyczepionym do kości za pomocą wiązadeł. Odpowiada za zęby, włosy i paznokcie.  Składa się w 80% z żywiołu ziemi odpowiadającego za strukturę, 15% powietrza (nadającemu tkance kostnej porowatość) i 5% wody w okostnej. Nośnikiem jest kapha dosha i vata, smak słodki i słony.

Asthi dhātu w równowadze to mocne, białe zęby, zdrowe włosy, paznokcie, witalność, wytrzymałość, długowieczność, stabilność, uczciwość, pracowitość, cierpliwość.

• Niedobór – wypadające, włosy, łamiące paznokcie, słabe, luźne zęby, osteoporoza, trudności w poruszaniu się, podatność na złamania, dysfunkcje tarczycy i przytarczyc, niepewność, niestabilność, nerwowość. 
• Nadmiar – zwapnienia, dodatkowe zęby, rozrost kości, nadmierny porost włosów, nieprawidłowe ustawienie kręgosłupa, skolioza, kifoza, lordoza.

W obydwu wzorcach nieprawidłowe stężenie minerałów: wapń, magnez, miedź, cynk i żelazo i bóle stawów. Zaburzenie vata prowadzi do kruchości kości, które łatwo pękają. Pitta to stany zapalne tkanki kostnej, kapha – zbyt gęste, sztywne kości. 

Równowaga Asthi  dhātu

Zioła i pokarmy bogate w minerały, wapń, fosfor, magnez  najlepsze dobre dla tkanki kostnej. Rosoły na kościach, mleko, ghee, sezam, pestki dyni, ciemnozielone warzywa liściaste i korzenne. Ajurwedyjskie zioła wspomagające: ashwagandha, triphala. Europejskie – o słonym smaku, bogate w minerały, krzemionkę i wzmacniające nerki (które odżywiają kości). Skrzyp polny, pokrzywa, mniszek, dziewanna, gwiazdnica, jasnota purpurowa, tasznik, koniczyna łąkowa, przywrotnik, dzika róża, morszczyn.

Herbatka balansująca

2 części skrzypu, po jednej pokrzywy, przywrotnika, dziewanny, owocu dzikiej róży, koniczyny. Łyżeczkę mieszanki zalać 200 ml gorącej wody. Zaparzać 15-20 minut. Pije się 1-2 razy dziennie.

Majja dhātu

Majja (tkanka nerwowa) jest związana z układem nerwowym, mózgiem i rdzeniem kręgowym. Słowo majja oznacza szpik kostny, odnosi się do miękkiej substancji wypełniającej jamy kości, która zawiera nasze RNA i DNA. Nerwy znajdujące się w szpiku przekazują kod genetyczny do wszystkich komórek ciała.

Maaja buduje tkanki przewodzące impulsy w układzie nerwowym, twardówkę, wypełnia puste przestrzenie kości, czaszki, kręgosłupa i kanałów nerwowych. Podstawową funkcją jest produkcja czerwonych i białych krwinek.

Odpowiada za komunikację międzykomórkową, percepcje sensoryczną, zapamiętywanie, uczenie nowych umiejętności, koordynację ruchową. Jej ruchliwa natura jest połączona z vata dosha.

Zdrowa majja przynosi zdrowy sen, poczucie spokoju i satysfakcji. To system nerwowy w równowadze, jasny przejrzysty umysł, dobra pamięć, rozumienie, skupienie, wrażliwość, współczucie. Zaburzenie różnych dosha ma inny wpływ na dhātu;

• Nadmiar vata – pędzący umysł, niespokojny sen, brak koncentracji, panika, fobie, strach, dezorientacja, nadpobudliwość, udręka, drżenie powiek i kończyn, drętwienie, nadwrażliwość sensoryczna, suchość oczu, nerwowe tiki, schorzenia neurologiczne, psychiatryczne, urojenia, halucynacje, bezsenność
• Nadmiar pitta – pieczenie oczu, stóp, dłoni, nerwobóle, opryszczka, wrażliwość na światło, obsesyjne myśli, irracjonalność, gorące emocje, zapalenia nerwów, udary, krwotoki mózgowe, stwardnienie rozsiane.
• Nadmiar kapha – stagnacja, letarg, otępienie, ospałość, poczucie izolacji, nadwrażliwość na smak i zapach, uczucie ciężkości oczu i całego ciała, osłabione libido, depresja, bierność, zaborczość, uszkodzenia nerwów, guzy przysadki, wodogłowie.

Równowaga majja dhātu

Maja odżywia się potem i słonym smakiem, ciepło uspokaja układ nerwowy, smak słodki i tłusty odżywia – daktyle, migdały, gorące mleko, sezam, orzechy włoskie, rodzynki, masło ghee. Przyprawy: gałka muszkatołowa i kardamon.

Majja dhātu ma bezpośredni związek ze zmysłami. Nadużywanie lub niedostateczne używanie osłabia tkankę. Przeciążenie wzroku (ekrany urządzeń elektronicznych) wyczerpują układ nerwowy i zaburzają sen. Zioła balansujące system nerwowy przywracają równowagę majja.

Sukhra dhātu

Sukhra (tkanki rozrodcze) odpowiada za reprodukcję. Zawierają elementy wszystkich innych tkanek, ich najważniejszym zadaniem jest płodzenie potomstwa. Sukhra powstaje z najczystszej esencji szpiku kostnego – odpowiada za życie i witalność. Nazwa odnosi się do plemników, żeńska tkanka rozrodcza to artava.

Sukra dhātu wspierana przez żywioł ziemi. Ma naturę kapha – tłusta, oleista, śluzowata, chłodna. Smak słodko-słony. Plemniki są zasadowe, zimne i aktywne, pochwa ma odczyn kwaśny, komórka jajowa jest ciepła i bierna.

W jajnikach znajdują się komórki Ārtava dhārākalā, które zawierają pranę, ojas i tejas umożliwiające transformację. Bóle, skurcze nadwrażliwość podczas owulacji oznaczają zaburzenia jednej z trzech dosh. 

• Osłabienie tkanki rozrodczej u kobiet – lęk, strach, skąpe miesiączki, brak owulacji, niepłodność pierwotna, ból podczas stosunku, bóle dolnej części pleców, suchość w ustach
• Nadmiar – zbyt obfite miesiączki, torbiele macicy, jajników, przedwczesny organizm, niepłodność wtórna
• U mężczyzn osłabienie sukra dhātu prowadzi utraty sił witalnych i libido, suchości w ustach, zawrotów głowy, impotencji, niepłodności, bólu penisa i jąder, problemu z utrzymaniem erekcji, braku lub opóźnionego wytrysku, strachu przed zbliżeniem.
• Nadmiar: silne pożądanie, obsesje seksualne, przedwczesny wytrysk, nadprodukcja spermy, kamienie w nasieniu, gniew, agresję.

Tkanka rozrodcza w równowadze to błyszczące oczy, włosy, charyzma, empatia, współczucie, dobrze rozwinięte narządy płciowe, optymalne libido. Jest ona najbardziej narażona na stres.

Życie na wysokich obrotach, w gonitwie i lęku sprawia, że w nadnerczach zaczyna brakować adrenaliny. Zaczynają one pożyczać hormony płciowe i przekształcać w hormony stresu. Przetrwanie jest ważniejsze od reprodukcji. Zmiany w cyklu menstruacyjnym i zaburzenia libido u mężczyzn  są sygnałem ostrzegawczym, że należy zwolnić tempo i przemyśleć priorytety.

Zioła wspomagające: ashwagandha odmładza męski układ rozrodczy. Żeński równoważy shatavari (nie stosuje się przy mięśniakach, endometriozie i guzach). Aloes łagodzi obfite krwawienia, objawy gorąca i suchość związaną z menopauzą. Dla obu płci korzystna jest płci lukrecja i mumio. 

. Czyste z Himalajów w naszym sklepiku TUTAJ.

Końcowe uwagi

Wiedza o tkankach pomaga dobrać sposoby dla wsparcia organizmu i podjąć odpowiednie działania. Np. leczenie anemii wspomoże dieta i zioła zgodne z rakta dhātu, przy wyczerpaniu trzeba odżywić i uspokoić majja.

Wszystkie tkanki są ze sobą połączone, grają jak jedna orkiestra z wieloma instrumentami tworząc harmonijną melodię. Fałszywy dźwięk, ton, jednego z nich rozprasza całą symfonię i rzuca się w uszy.  Nasza biologia jest harmonicznie uporządkowana. Gdybyśmy mogli usłyszeć ciało, zgłębić się w jego rytmy, częstotliwości usłyszelibyśmy harmoniczne tony układające się w muzykę. Każdy fałszywy akord, zmiany w częstotliwości, pokazują zaburzenia tej harmonii. Więcej w art. Symfonia życia – muzyka zapisana w kodzie DNA.

Aby rozpoznać zaburzenia równowagi, „fałszywe akordy” potrzebna jest uważność i konsekwencja. Kilka korekt może przywrócić harmonię i zdrowie. Ważne jest zwrócenie uwagi na produkty odpadowe malas, które dzielą się na dwa rodzaje.

• • Ahara malas to odpady z trawienia pokarmów: kał, mocz, pot, wydzieliny tłuszczowe, z oczu, wosk w uszach.
  • Dhātu malas powstają na skutek metabolizmu w komórkach. Wspomagają funkcjonowanie ważnych organów, w równowadze mają funkcje odżywcze – śluzy, soki trawienne,

B. della Porta