Śledziennica skrętolistna – zwiastun wiosny i znakomite ziółko

Śledziennica skrętolistna [Chrysosplenium alternifolium] to drobniutka bylina, która swe imię zawdzięcza śledzionie. Dawniej powszechnie stosowano w leczeniu schorzeń śledziony, którą uważano jeden z ważniejszych narządów. Według medycyny wschodniej warunkujący ogólny stan zdrowia i przepływ energii.

Nazwa botaniczna również nawiązuje do tego organu. Chrysos z greckiego oznacza złoto, splenos – śledziona.

Śledziennica skrętolistna

Łatwo ją przeoczyć. Śledziennica jest niewielką roślinką dorastającą do kilkunastu centymetrów o pełzającym kłączu z długimi rozłogami. Lubi stanowiska wilgotne i zacienione. Spotkamy ją w lasach łęgowych, na mokradłach, wilgotnych zaroślach, nad strumieniami i jeziorami.

Jest rośliną mrozoodporną, wytrzymuje temperatury do -34°C. Dobrze przyjmuje się w wilgotnych ogródkach. Warto ją zasadzić w ogrodzie, bo ma tak wiele zalet, a od 2016 roku jest na liście roślin zagrożonych wyginięciem.

Wczesną wiosną urocza drobniutka śledziennica żywą kolorystyką rozwesela szarobure runo. W marcu wydaje żółte, bezpłatkowe kwiatuszki zapylane przez ..ślimaki.

W tradycyjnym zielarstwie

Według doktryny podpisów żółty kolor wskazuje zastosowania wątrobowe rośliny. Tradycyjnie śledziennicę stosowano w leczeniu zaburzeń trawiennych związanych z wątrobą i osłabioną aktywnością śledziony.

Napary stosowano jako środek przeciwzapalny, wykrztuśny i antyseptyczny do przemywania ran. Wykorzystywano w leczeniu chorób skóry, zawrotów głowy, przy kamicy nerkowej. Najbardziej wsławiła jako lekarstwo skuteczne przy niedrożności dróg żółciowych, kamicy, żółtaczce, zapaleniu, zwłóknieniu i marskości wątroby.

Profil energetyczny
Smak: cierpki, gorzkawy
Energetyka: chłodzi, osusza bądź delikatnie nawilża
Tkanki: śledziona, wątroba, nerki, układ moczowy, krew, limfa, skóra
Działanie: chłodzi krew i stany zapalne, rozprasza zastój wilgoci, „zabagnione” tkanki, łagodnie oczyszcza płyny ustrojowe.

Śledziennica działa powoli i delikatnie, bardziej reguluje niż pobudza, wyrównuje i uspokaja procesy.  Zmniejsza pitta, łagodnie rozprasza wilgoć (kapha), neutralna dla vata.  Według dawnych zielników „wilgoć z ciała wyciąga, obrzęki łagodzi, na śledzionę zagrubiałą i ciężkość wnętrzności bywa używana.”

Śledziennica lecznicze działanie 

Surowcem zielarskim jest kwitnące ziele śledziennicy, bogate m.in w wonne olejki, steroidy, flawonoidy, fitosterole. Zawiera kwercetynę o działaniu przeciwalergicznym, uszczelniającym naczynia krwionośne. Kwas kawowy i elagowy działają antybakteryjnie, glikozydy i fitoncydy stymulują pracę serca.

Działanie: przeciwutleniające, odtruwające, przeciwzapalne, antybakteryjne, ściągające, przeciwwirusowe, przeciwnowotworowe, moczopędne, żółciopędne, przeciwobrzękowe, estrogenne, immunostymulujące, osłonowe, chroniące miąższ wątroby.

Roślina jest niezawodna w chorobach wątroby i układu limfatycznego. Odtruwa organizm, odżywia i wzmacnia. Wchodząc w interakcje z białkami, garbniki tworzą nieprzepuszczalną warstwę, która chroni błony śluzowe przed czynnikami drażniącymi.  Przydatne w infekcjach górnych dróg oddechowych, zapalenia oskrzeli, grypy.

Przetwory zielarskie ze śledziennicy stosuje się: 

• W leczeniu zaburzeń wątroby i dróg żółciowych, chorobach śledziony,  układu limfatycznego, obniżonej odporności.
• Przy zatruciach, zaburzeniach pracy jelit, zakażeniach układu moczowego, kamieniach nerkowych.
• Uszkodzeniu wątroby, marskości, stłuszczeniu, żółtaczce, kamicy żółciowej
• Zaburzeniach hormonalnych, łysieniu androgennym. Kuracjach oczyszczających z toksyn, przy stagnacji płynów, wypryskach skórnych
• Nowotworach m.in trzustki, wątroby, układu trawiennego, limfatycznego [1]
• Herbatki i nalewki alkoholowe dawniej wykorzystywano przy dusznicy bolesnej, chorobach serca i zawrotach głowy. Okładanie liśćmi pomaga na na oparzenia, rany i owrzodzenia,

Śledziennica skrętolistna przepisy 

Do celów leczniczych zbiera się wyłącznie kwitnące ziele od marca do maja. Młode listki są soczyste, chrupkie mają orzeźwiający, gorzki  lekko pieprzny smak. Dobrze się komponują w sałatkach z octem balsamicznych. Ze świeżo zebranego ziela  można wyciskać soki, jadać w sałatkach na surowo lub po obgotowaniu.  Do przechowywania należy szybko opłukać i wysuszyć w zacienionym miejscu albo w piekarniku  o temperaturze do 50°C.

Napar ze śledziennicy 
2 łyżki świeżego lub suszonego ziela zalać szklanką wrzątku. Parzyć pół godziny pod przykryciem 20 minut. Można lekko skropić alkoholem, po kwadransie zalać wrzątkiem. Pije się 1-2 razy dziennie szklankę naparu przez 2-4 tygodnie. Przy zapaleniu pęcherza i dróg moczowych  co 6 godzin. Oczyszcza i wzmacnia organizm. Odkaża drogi moczowe, poprawia trawienie i funkcje wątroby.

Śledziennica to zioło łagodne, chłodne i „regulujące wilgoć”, nie lubi towarzystwa zbyt agresywnego. Najlepiej się łączy z roślinami o podobnym, spokojnym działaniu. Na limfę i wilgoć np. z przetacznikiem, gwiazdnicą, fiołkiem trójbarwnym.

Nalewka ze śledziennicy
Rozdrobniony susz lub świeże ziele zalać 40-60% alkoholem albo czerwonym wytrawnym winem. Proporcje 1:5 ziela do płynu, macerować 2 tygodnie. Dawkowanie:
Na winie – 1 mały kieliszek dziennie.
Na wódce 5-10 ml 2 razy dziennie.
Według dr Różańskiego kuracja hamuje obrzęki, stan zapalny jajników, jąder, macicy i jajowodów. Redukuje stany zapalne i obrzęk prostaty. Powtarza się co 3 miesiące.

Mazidło na skórę 
Świeże ziele śledziennicy zmielić na papkę. Na każdą łyżkę papki dodać po łyżeczce tranu i oleju lnianego. Utrzeć na gładką masę. Dodać parę kropli olejku cedrowego lub herbacianego. Plus 1/2 łyżeczki nalewki nagietkowej. Przechowywać w lodówce. Stosuje się do okładów na trudno gojące się rany, owrzodzenia, wypryski.

Można rozetrzeć z masłem i olejem lnianym. Stosuje się przy łuszczycy, atopowym zapaleniu skóry, odleżynach, owrzodzeniach żylakowatych.  Ewentualnie z balsamem Szostakowskiego w proporcji 1:2 i odrobiną tranu.

Maseczka 
Zmielone na papkę ziele śledziennicy wymieszać z niewielką ilością oliwy, mąki ziemniaczanej i miodu. Nałożyć na twarz. Po 20 minutach zmyć ciepłą wodą. Łagodzi wypryski, trądzik różowaty, liszaje, stany zapalne skóry objawiające się zaczerwienieniem. Przy nadmiernym łojotoku, silnych wykwitach rozciera się z glinką.