Korzeń lukrecji na odporność, trawienie, równowagę hormonalną

Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra) należy do najstarszych roślin leczniczych znanych ludzkości. Jej słodki, miodowy w smaku korzeń od tysięcy lat cenili Grecy, Egipcjanie, Hindusi, Chińczycy. Stosowali jako środek wzmacniający, łagodzący, harmonizujący.

Nadana przez Dioskurydesa nazwa botaniczna, wywodzi się od geckich słów: glýkys – „słodki” i rhíza – „korzeń”. Nawiązuje do charakterystycznego smaku. Korzeń lukrecji do dziś odgrywa niezwykle ważną rolę w medycynie wschodniej, gdzie wchodzi w skład niezliczonych receptur ziołowych. Uważany za „łącznik” –  składnik, który pomaga pozostałym ziołom zestrajać się i harmonizować organizm od wewnątrz.

Lukrecja gładka

Glycyrrhiza glabra jest wieloletnią byliną z rodziny motylkowatych. Dziko występuje na południu Europy i w Azji, obecnie uprawiana w wielu regionach świata.  Dorasta do 2 metrów wysokości, rozgałęzione łodygi porastają ciemnozielone, lancetowate, dołem lekko owłosione liście.

Latem na szczytach pojawiają się liliowe i fioletowe kwiaty, zebrane w ogoniaste grona, które po prze kwitnięciu tworzą strąki z nasionami. W zielarstwie wykorzystuje się łodygę i korzeń o słodkim, anyżkowym smaku: 50 razy słodszym od cukru!  Do zbioru i suszenia nadają się co najmniej trzyletnie rośliny.

W tradycyjnym zielarstwie

Niemal wszystkie kultury traktowały lukrecję jako środek kojący błony śluzowe gardła, płuc, żołądka, jelit. Sporządzały syropy i mikstury na  na kaszel, owrzodzenia, podrażnienia jamy ustnej, wrzody żołądka, dwunastnicy, chory pęcherz i dla wzmocnienia –  bo korzeń lukrecji jest bardzo odżywczy.

Najwcześniejsze wzmianki o leczniczym stosowaniu pochodzą z Kodeksu Hammurabiego. Dioskurydes w  De Materia Medica opisywał; „Korzeń słodki, zwany glykyrrhiza, łagodzi pieczenie w piersi i gardle, koi kaszel i chrypkę, niesie ulgę chorym płucom. Spożywany, gasi pragnienie i zmiękcza ostre soki w ustroju.”

Awicenna widział lukrecję jako środek nawilżający Yin (choć nie używał tego pojęcia), lekarstwo na suchość i wyniszczenie. „Zmiękcza pierś, nawilża suchość płuc i gardła, oczyszcza głos. Przynosi ulgę przy gorączkach suchych i wyczerpaniu, wzmacniając jednocześnie siły życiowe. Dobra dla tych, których natura jest sucha i gorąca, a stosowana z innymi ziołami jednoczy je i prowadzi ich działanie ku wnętrzu„

Niemieckie i włoskie zielniki z XIV i XV wieku wymieniały jako najlepszy środek na kaszel i płuca św. Hildegarda doradzała na problemy żołądkowe i serce. Według Nicholasa Culpepera: „Korzeń lukrecji jest dobrym lekarstwem dla tych, którzy mają suchy kaszel, chrypkę,
świszczący oddech albo duszność, gruźlicę, ciepły mocz i smutek w płucach”.

Profil energetyczny
Smak: słodki
Energetyka: nawilża, natura termiczna od neutralnej do chłodzącej neutralna
Tkanki: żołądek, śledziona, płuca, serce,
Działanie: wyrównuje niedobór Qi, sił witalnych, odżywia, tonizuje, krew, głęboko nawilża

TCM nazywa lukrecję „wielkim odtruwaczem”, bo oczyszcza z toksyn i wzmacnia energię Qi. Stosuje jako środek nawilżający płuca, przeciwgorączkowy, łagodzący kaszel, wzmacniający energetycznie, szczególnie żołądek i śledzionę.

Według ajurwedy lukrecja uziemia, przynosi poczucie bezpieczeństwa, ma zdolność „gaszenia ognia” w ciele.  Upłynnia wydzieliny z dróg oddechowych, nawilża i rozluźnia. Silnie tonizuje nadnercza, zwiększa siły witalne, odżywia układ nerwowy, uspokaja umysł, sprzyja harmonii i zadowoleniu. Wzmacnia energetycznie śledzionę, która filtruje wirusy, usuwa bakterie i drobnoustroje z krwi.
Wykorzystuje głównie w celu odżywienia i regeneracji płuc, uspokojenia gardła, pobudzenia nadnerczy i wspierania naturalnej odporności. Typowe zastosowania: przy kaszlu, wszelkich podrażnieniach gardła, oskrzeli, dróg moczowych, wyczerpania z powodu osłabienia nadnerczy, stanach niedoboru odporności, alergiach, wrzodach żołądka i dwunastnicy, chorobach wątroby, detoksykacji przy chorobach skórnych, specyficznych stanach gorączek gruczołowych typu HIV.

Co mówi nauka?

Główne składniki: flawonoidy, glicyryzyna, triterpeny, likwirytygeniny, izolikwirytygeniny, kumaryny, skrobia, sacharoza, saponiny, glukoza, wapń, magnez, hormony steroidowe, pochodne progesteronu, kumaryny, cholina. 

Działanie: adaptogenne, wzmacniające, łagodzące, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze, przeciwzapalne, detoksykujące, przeciwwrzodowe, przeciwnowotworowe.

Czarny jak smoła, pozyskiwany z korzenia lukrecji syrop zawiera silne związki przeciwzapalne i łagodzące. Główny składnik odpowiadający za smak – glicyryzyna – kryje w sobie długą listę leczniczych działań

• Skuteczność w leczeniu: nieżytów górnych dróg oddechowych, alergii, chorób autoimmunologicznych układowych i skórnych.
• Schorzeń układu trawiennego, przewlekłego zapalenia wątroby,
• Zmian zwyrodnieniowych stawów, obniżonej odporności, zespołu zmęczenia nadnerczy,
• Zagrożeń chorobą nowotworową w obrębie układu trawiennego i osteoporozą
• Likwirytygeniny, izolikwirytygeniny wywierają gojący wpływ na komórki nabłonka oskrzelowego, problemy z astmą [1].

Dzięki działaniu estrogennemu lukrecja jest wskazana dla kobiet po menopauzie. Chroni układ sercowo-naczyniowy, obniża ryzyka zachorowania na nowotwory piersi i śluzówki macicy. W ostatnich latach odkryto, że saponiny steroidowe zawarte w lukrecji, pomagają nadnerczom wznowić produkcję ich własnych hormonów steroidowych. Zaleca się je  w ich odbudowie i rekonwalescencji po nadużywaniu sterydów.

Działanie przeciwwirusowe lukrecji

Od dawna wiadomo, że korzeń lukrecji jest skuteczny w zwalczaniu szerokiej gamy drobnoustrojów. W początkach pandemii rząd chiński zaczął testować starożytne receptury TCM i okazało się, że to wystarczyło do zmniejszenia objawów lub całkowitego wyzdrowienia.

Badania potwierdziły, że związki terpenowe zawarte w korzeniu lukrecji są niezwykle skuteczne jeśli chodzi o odporność wirusową. Niszczą wirusowy opryszczki, grypy, SARS, HIV. [2]

Przeciwskazania.
Glicyryzyna zatrzymuje sód w organizmie, jednocześnie zwiększa wydalanie potasu, co może skutkować podwyższeniem ciśnienia. Nie zaleca się przy nadciśnieniu.

Według TCM lukrecji nie powinno się stosować w nadmiarze wilgoci, tendencjach do zatrzymywania wody, nudnościach, wymiotach, zaburzeniach elektrolitów, marskości wątroby, ostrożnie przy wysokim ciśnieniu. Ajurweda przy nadciśnieniu zaleca krótkotrwałe stosowanie, poniżej 10 dni, w małych dawkach. Tylko w mieszankach i wówczas, gdy korzyści przewyższają ryzyko.

Bezpieczne stosowanie lukrecji

Według dawnej medycyny różnych epok lukrecja nie działa gwałtownie, ale głęboko i inteligentnie. Łagodzi, łączy i harmonizuje. Chroni tkanki przed nadmiernym wysuszeniem i „ostrością” choroby lub leków. Dlatego stała się środkiem równowagi humoralnej w medycynie greckiej i arabskiej, „łącznikiem” w TCM, rasayana w ajurwedzie

Po paru latach pracy z lukrecją (od czasu pandemii) doszłam do wniosku, że dogłębne zrozumienie wpływu na organizm umożliwia bezpieczne stosowanie, bez ryzyka skutków ubocznych.

Zauważmy, że dawnych recepturach lukrecja prawie nigdy nie występuje solo. Jest jak dyrygent stojący w centrum zespołu, dyskretnie nadający rytm, ton i harmonię pozostałym solistom. Sam nie wydaje dźwięków, jednak bez niego orkiestra się rozpada.

Przekładając na język zielarski – pełni funkcję równoważącą – łagodząc działanie silniejszych ziół, kierując energię do odpowiednich kanałów, uzupełnia i wzmacnia całą recepturę. Nie ciągnie energii w jedną stronę — rozprowadza ją równomiernie, jak gest dyrygenta, który spaja sekcje instrumentów w jedną melodię.

• Łagodzi ostrość ziół silnie rozgrzewających lub gorzkich.
• Zmiękcza działanie tych, które mogą wysuszać lub podrażniać.
• W połączeniu z ziołami chłodzącymi usuwa „patologiczne gorąco”. Rodzaje TUTAJ.
• W mieszankach napotnych – pomaga rozluźnić mięśnie.
• W połączeniu z ziołami nawilżającymi odżywia krew i głębokie płyny Yin
• Koordynuje działanie różnych ziół, zapobiegając ich wzajemnym interakcjom. Innymi słowy jednoczy mieszankę w całość, wydłuża i wygładza efekt terapeutyczny.

Słodki smak jest najbardziej odżywczy i kojący. Odżywia, nawilża, energetyzuje, łagodzi napięcia, koi system nerwowy, przywraca wewnętrzny rytm. Lukrecja wzmacnia siły życiowe bez przymusu (Awicenna), „godzi” zwaśnione” zioła, harmonizuje sto receptur (TCM). Kieruje i prowadzi działanie składników ku wnętrzu. Sprawia, że zioła osuszające nie drenują z płynów nadmiernie, gorzkie nie osłabiają sił. Jak dyrygent wskazuje kiedy i gdzie wejść, pilnuje tempa, dba, by żaden instrument nie zagłuszył całości.

W małych dawkach stosuję w mieszankach, które mogą działać zbyt ostro – objawy będą ustępować, ale kosztem wyczerpania, a energia zamiast płynąć harmonijnie będzie się rozpraszać.

Przepisy z lukrecji

Syrop na kaszel
Wymieszać po łyżce: korzenia lukrecji, kwiatów dziewanny, babki lancetowatej, biedrzeńca anyżu, kory kaliny koralowej, posiekanego korzenia imbiru. Zioła zalać 3 szklankami wody, gotować na wolnym ogniu, aż połowa wyparuje. Odstawić do wystygnięcia. Przecedzić i dolać 100 ml gliceryny roślinnej i 150 ml miodu. Przelać do butelek z ciemnego szkła. Zażywa się łyżeczkę 3 razy dziennie.

Mieszanka oczyszczająca z toksyn 

Wymieszać po 2 części korzeni mniszka lekarskiego, łopianu, traganka, liścia pokrzywy, po jednej cynamonu lub imbiru i lukrecji. 2-3 łyżeczki mieszanki zalać 1/2 litra wody. Gotować na wolnym ogniu pod przykryciem przez 15–30 minut i przecedzić. Wiosną, dla oczyszczania popija porcjami 200-400 ml dziennie. Przy nadciśnieniu może być nieodpowiednia.

Mieszanka Xiao Yao San – swobodny wędrowiec 

Podaję wersję klasyczną plus zioła europejskie zastępujące chińskie.

Wskazania: zastój Qi wątroby, osłabienie śledziony, napięcie emocjonalne, drażliwość, zmęczenie, wyczerpanie, wzdęcia, nieregularne miesiączki, PMS, „wewnętrzny chaos” bez wyraźnej przyczyny. Składniki „orkiestry”

• Pierwsze skrzypce. Przwierceń (Bupleurum) – porusza Qi wątroby – 6g.
• Wiolonczela. Dzięgiel chiński (Angelica sinensis) – odżywia krew – 6g.
• Altówka. Korzeń białej piwonii (Paeonia alba) – koi, ochrania wątrobę – 6g.
• Kontrabas. Atractylodes wzmacnia, tonizuje śledzionę – 6g.
• Harfa. Poria kokosowa – odprowadza nadmiar wilgoci, uspokaja – 6g.
• Flet.  Dzika mięta – rozprasza napięcie, relaksuje tkanki 2-3 g  dodawane pod koniec.
• Synchronizacja rytmu – imbir – porusza, rozgrzewa wewnętrzne tkanki, organy trawienne 3-4 g.
• Dyrygent. Lukrecja – harmonizuje całość 3g. Łączy Qi wątroby i śledziony by się nie „kłóciły”, łagodzi ostrość mięty i przywiecnia, chroni Yin i Qi by poruszanie nie osłabiało. Poprawia smak, wydłuża i „wygładza” działanie całej formuły.

Bez lukrecji w tej formule „poruszenie” mogłoby być zbyt gwałtowne, wrażliwsze osoby odczuwałby niepokój lub osłabienie. Z lukrecją ciało nie traci sił, emocje „rozplątują się” łagodnie, działanie terapeutyczne jest procesem powolnej regulacji, nie interwencji.

Płaską łyżkę mieszanki (8-10g) zalać 2 szklankami wody. Doprowadzić do wrzenia, gotować na wolnym ogniu 20-30 minut pod przykryciem. Po odcedzeniu wypija się w 2 porcjach,  godzinę przed posiłkiem.

Xiao Yao San zamienniki ziół europejskich

• Bupleurum można zastąpić melisą (rozprasza napięcie, porusza Qi), werbeną – silniej odblokowuje, lub przy zastoju trawiennym karczochem.
• Dzięgiel chiński – arcydzięglem litworem – rozgrzewa, odbudowuje krew i pokrzywą – mineralizuje, odżywia
• Białą piwonię – krwawnikiem, liściem maliny – tonizują luźne tkanki, koją wątrobę
• Atractylodes – koper włoski, anyż biedrzeniec, arcydzięgiel – poprawią trawienie, krążenie wzmocnią funkcje śledziony
• Porię – liść mniszka, brzozy – usuną nadmiar wilgoci, wzmocnią, uspokoją

Przykładowe proporcje: Melisa – 25%, arcydzięgiel 15%, liść pokrzywy 15%, krwawnik 10%, koper włoski (lub biedrzeniec) 10%, imbir 5%, mięta 5%, lukrecja 5%. Łyżka mieszanki na 2 szklanki wody parzone 15 minut.

Porusza zastój bez wyczerpania, koi emocje, poprawia trawienie, reguluje cykle, przywraca ciału naturalny rytm. Bez lukrecji mieszanka byłaby zbyt „rozsypana”.

Wersja dla osób z nadmiarem vata

Objawy: zimne dłonie i stopy, napięcie nerwowe, niepokój, wzdęcia, zaparcia, bolesne miesiączki, skurcze, bezsenność, zmęczenie.

• • Melisa 20%, arcydzięgiel 15%, koper włoski 15%, krwawnik 10%, korzeń mniszka 10%,  imbir świeży 10% lub suszony 5%, cynamon cejloński 5%, lukrecja 10%, opcjonalnie mięta 5% (można pominąć).

Łyżkę mieszanki zalewa się 2 szklankami wody, gotuje 20 minut, pije ciepłe rano i wczesnym popołudniem. Można w trakcie gotowania dorzucić kilka rodzynek.

Wersja łagodna dla osób bardzo wrażliwych

Delikatny układ nerwowy, nadreaktywność na zioła i żywność, skłonność do kołatania serca, łatwe uleganie przeciążeniu, pajączki, luźne tkanki.

• • • Melisa 30%, liść maliny 20%, pokrzywa 15%, koper włoski 10%,  krwawnik 10 %, przywrotnik 10%, lukrecja 10%, imbir 5%. Płaską łyżeczkę zalać szklanką gorącej wody, zaparzać 20 minut. Pije się raz dziennie po południu.

Wzmacnia, koi, spokojnie, lekko porusza zastój. Jeśli pojawia się niepokój – zmniejszyć ilość imbiru, przy senności dodać odrobinę mięty, zbyt suche tkanki – zwiększyć ilość lukrecji lub dodać odrobinę ślazu.

Uwagi. Osobiście nie używam sproszkowanej lukrecji. Moim zdaniem pocięte „patyczki” działają harmonijniej, łagodniej dla układu krwionośnego i ciśnienia.

B della Porta
Po więcej przepisów zapraszam do moich książek o ziołach, dostępnych w sklepiku TUTAJ.