Mikrokrążenie – fundament zdrowia i energii. Jak poprawić by zwiększyć ATP

Mikrokrążenie to sieć najmniejszych naczynek – tętniczek, żyłek i naczyń włosowatych, które bezpośrednio odżywiają każdą komórkę ciała. To fundament zdrowia – właśnie tutaj decyduje się realna jakość życia tkanek.

Składa się z ponad 120 000 km naczyń, co stanowi ponad 99% całego układu krążenia. To tu, na granicy świata widzialnego i mikroskopijnego pulsują kapilary – ich średnica ma zaledwie kilka mikrometrów. Delikatna sieć naczyń włosowatych jest zanurzona w płynie śródmiąższowym, gdzie krew wymienia z komórkami tlen, ciepło i energię.

To w kapilarach zaczyna się zdrowie, sprawność, witalność. Nieprawidłowo funkcjonujące lub uszkodzone komórki śródbłonka prowadzą do stanów zapalnych, starzenia, rozmaitych zaburzeń i większości chorób.

Zdrowe mikrokrążenie

Fundamentem zdrowia nie są modne diety, łykanie suplementów, uprawianie sportu. Nie ma znaczenia ile ktoś kilometrów przebiegnie lub wyciśnie w siłowni, ale jak funkcjonuje jego mikrokrążenie. Dlaczego to kluczowe?

• Odżywianie i dotlenienie komórek
  Mikrokrążenie dostarcza tlen, glukozę, aminokwasy i mikroelementy dokładnie tam, gdzie są potrzebne. Prawidłowe procesy to żywe, elastyczne, dobrze regenerujące się tkanki.
• Usuwanie toksyn i metabolitów
  Sprawny przepływ w kapilarach umożliwia skuteczny odbiór CO₂, produktów przemiany materii i toksyn, które następnie przejmuje układ limfatyczny i żylne krążenie wrotne.
• Elastyczność i młodość tkanek
  Gdy mikrokrążenie słabnie skóra, mięśnie, mózg i narządy wewnętrzne starzeją się szybciej. Zastój oznacza niedotlenienie, suchość, sztywność i utratę tonusu – sprężystości.
• Regulacja stanów zapalnych i odporności
  To w mikrokrążeniu zachodzi kontakt komórek odpornościowych z tkankami. Na skutek zaburzeń w naczynkach pojawia się przewlekły stan zapalny – jeden z głównych mechanizmów starzenia.
• Zdrowie hormonalne i regeneracja
  Hormony działają tylko tam, gdzie mogą dotrzeć. Bez dobrego mikrokrążenia sygnały hormonalne są słabsze, a procesy naprawcze, regeneracyjne spowolnione.
• Mikrokrążenie odpowiada za termoregulację – ogrzewanie i chłodzenie tkanek. Zimne dłonie i stopy, łatwe marznięcie czy uczucie „zastoju” to pierwsze sygnały jego osłabienia.

Językiem tradycyjnej medycyny 

Sprawne mikrokrążenie w TCM oznacza swobodny przepływ Qi i Krwi. Ich zastój prowadzi do bólu, starzenia i chorób przewlekłych. W ajurwedzie odpowiada za prawidłowy przepływ Rasa i Rakta dhātu. Ich stagnacja przyspiesza degenerację tkanek i wyczerpanie Ojas.

Tradycyjna europejska medycyna mówi o nadmiarze lub niedoborze trzech czynników: temperatury, wilgotności i tonusu tkankowego napięcia. Sześć stanów tkanek TUTAJ.

Zdrowie, regeneracja i młodość nie zależy wyłącznie od metryki, hormonów, genów – lecz od tego, czy każda komórka jest dobrze odżywiona, dotleniona i oczyszczona. Ostatnie odkrycia wskazują, że wiek biologiczny jest bardziej elastyczny, niż do tej pory nauka sądziła.

Prawdziwą przyczyną starzenia i praktycznie wszystkich przewlekłych chorób zwyrodnieniowych jest chroniczny stres, nadwyrężanie organizmu i przewlekły stan zapalny przyspieszający degenerację.

Wewnętrzny system hydrauliczny

W 2019 roku ukazała się ciekawa publikacja naukowa The human body’s hydraulics [1], która potwierdza powyższe twierdzenia. Oto zwięzła synteza najważniejszych wniosków z konkluzji:

Organizm człowieka można rozumieć jak system hydrauliczny, w którym płyny (krew i limfa) przepływają przez sieć naczyń napędzane potrzebą stałego wyrównywania ciśnienia. W mikroskopijnej przestrzeni międzykomórkowej, w płynie śródmiąższowym, odbywa się wymiana cząsteczek. Każda komórka pobiera tlen i składniki odżywcze, oddaje dwutlenek węgla i odpady przemiany materii.

Ta rytmiczna wymiana utrzymuje ciało w stanie  dynamicznej równowagi.Kiedy przepływ/ruch płynów zostaje zaburzony lub spowolniony, pojawia się zastój, niedotlenienie i stan zapalny.

• System „hydrauliczny” wymaga stałej samoregulacji i samokonserwacji organizmu. Odbywa się to poprzez różne, ściśle ze sobą powiązane mechanizmy fizjologiczne. W tym poprzez: układ limfatyczny, pokarmowy, nerwowy, oddechowy, moczowy, hormonalny. To współdziałanie zapewnia całościową fizjologię, a nie jedynie lokalny przepływ płynów.
• Sieć naczyń jest ogromna. Tętnice, żyły i naczynia włosowate rozciągają się na długości 100.000 km. Utrzymanie ich sprawności jest bezwzględnie konieczne dla zachowania zdrowia, sprawności fizycznej, intelektualnej i długiego życia.
• Serce działa jak centralna pompa hydrauliczna — tłoczy krew przez układ naczyń, utrzymując przepływ i ciśnienie. Najmniejsze elementy układu krwionośnego – kapilary decydują, czy tlen i substancje odżywcze trafią do komórek, a produkty przemiany materii zostaną usunięte. Blokady, zatory na poziomie mikroskopijnych naczynek oznaczają niedotlenienie, niedożywienie tkanek, gromadzenie toksyn, stan zapalny, zahamowanie procesów regeneracji i odnowy.
• Utrzymywanie ciśnienia (hydraulika) i ruch płynów (krew, limfa) jest kontrolowany przez ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy. Te systemy sterujące decydują o adaptacji, reakcji na obciążenie i utrzymaniu homeostazy.

Tradycyjne systemy lecznicze widzą w tym procesie współdziałanie energii życiowej, krwi i płynów ciała. Prana (Qi) wprawia krew w ruch i kieruje jej przepływem. Krew odżywia komórki. Płyny nawilżają tkanki, chłodzą i oczyszczają z produktów przemiany materii. Każda blokada, zastój w ruchu/przepływie tych trzech czynników skutkuje nierównowagą.

Krążenie – mitochondria – ATP

Produkcja cząsteczek ATP (nośnika energii) jest bezpośrednio zależna od mikrokrążenia i wody. To absolutna podstawa biologii, często jest upraszczana lub pomijana.

Energia ATP powstaje w naszych elektrowniach czyli mitochondriach. Ale mitochondria same niczego nie produkują „z niczego” – potrzebują dostaw. Mikrokrążenie dostarcza do każdej komórki:

• tlen niezbędny do fosforylacji oksydacyjnej
• glukozę i kwasy tłuszczowe – paliwo energetyczne
• minerały i kofaktory (Mg, Fe, Cu)
• usuwa CO₂ i produkty kwasowe, które hamują enzymy mitochondrialne

Gdy mikrokrążenie jest słabe mitochondria przechodzą na tryb awaryjny (glikoliza) i produkcja ATP spada. Pojawia się zmęczenie, zastój, zimno, mgła mózgowa, chroniczne stany zapalne, ból i starzenie komórek.

Nawilżenie

Woda nie jest tylko rozpuszczalnikiem –  pełni rolę substancji odżywczej i nośnika energii. Nie jest bierna, musi być w ciągłym ruchu. W mitochondriach:

• Tworzy środowisko reakcji enzymatycznych
• Umożliwia transport protonów (H⁺) – kluczowy dla syntezy ATP
• Uczestniczy w tworzeniu potencjału błonowego mitochondriów
• Warunkuje prawidłową strukturę białek i enzymów

Bez właściwego nawodnienia na poziomie komórkowym łańcuch transportu elektronów w mitochondriach działa wolniej. Słabnie gradient protonowy i zmniejsza się produkcja ATP.

ATP to kwestia przepływu, nawodnienia i mikrokrążenia. Najlepsza dieta nie pomoże, jeśli krew i płyny nie docierają do tkanek, a przestrzeń śródmiąższowa jest „zagęszczona”. Woda jest zatrzymywana zamiast krążyć. To dlatego osoby odwodnione czują zmęczenie, przy zastoju limfy pojawia się ciężkość i brak energii, stres (zwężający naczynia) obniża energię życiową.

Analogia do tradycji

Starzejmy się, chorujemy gdy przepływ słabnie, pojawia się zastój i zagęszczenie płynów. A to efekt zaburzeń mikrokrążenia i niedotlenienie mitochondriów. Dlatego zdrowie, sprawność, wiek biologiczny zależy od elastyczności naczyń, jakości wody w tkankach, ruchu przepony, oddechu – a nie samych kalorii i diety jak się powszechnie uważa. Mikrokrążenie i ATP w zaskakująco trafnym ujęciu medycyny wschodniej:

• TCM
  ATP to manifestacja Qi. Mikrokrążenie to harmonijny przepływ krwi i energii. Woda = Jin-Ye (płyny ustrojowe). Zastój Qi i krwi – mniej energii witalnej, zmęczenie, zimno, ból.
• Ajurweda
  ATP to ogień trawienny Agni na poziomie komórkowym. Mikrokrążenie – prawidłowy przepływ Rasa i Rakta. Woda – nośnik prany. Zaburzenia przepływu – spadek Ojas (sił życiowych).

ATP powstaje tam, gdzie jest tlen, woda i przepływ — bez nich energia życiowa gaśnie, nawet przy najlepszym „paliwie”. Od lat powtarzam, że zdrowie to wewnętrzny harmonijny ruch, skutkiem zaburzeń przepływu jest choroba.

Cała koncepcja tradycyjnego podejścia holistycznego jest oparta na założeniu, że organizm posiada wewnętrzne siły samoregulacji, regeneracji i naprawy. Toteż terapia nie polega na „naprawianiu tego, co zepsute”, ale korygowaniu dysharmonii, przywracaniu równowagi na poziomie ciała, umysłu i ducha, tak by stworzyć warunki do swobodnego działania wrodzonym, wewnętrznym mechanizmom. Układ nerwowy w równowadze, utrzymanie drożności kanałów, lekkości płynów, tonusu tkanek i równowagi pomiędzy ciepłem a chłodem, suchością i wilgotnością  – to klucz do zachowania zdrowia i długowieczności.

Objawy zaburzeń mikrokrążenia

Zaburzone mikrokrążenie rzadko objawia się tylko zimnem, to wiele subtelnych sygnałów, które łatwo można przeoczyć.

Skóra i tkanki
Bladość lub ziemisty, szary koloryt cery, pękające naczynka
Sucha, cienka skóra, jak pergamin
Łatwe siniaczenie, wolne gojenie ran, mrowienie, drętwienie kończyn
Krew i naczynia
Zawroty głowy przy wstawaniu
Uczucie ciężkości nóg, skurcze łydek (zwłaszcza nocą)
Skłonność do żylaków, hemoroidów.
Bóle kłujące, punktowe z powodu z zastoju krwi
Umysł i emocje
Mgła umysłowa, trudność z koncentracją, poczucie „niedotlenienia”
Obniżony nastrój bez wyraźnej przyczyny,drażliwość (zastój wątroby)
Poziom energii
Płytki oddech, szybkie męczenie się
Braku sił, poranne zmęczenie mimo snu
Po jedzeniu zimno i zmęczenie (słaba śledziona)

Ajurweda – zaburzony przepływ prany, rasa i rakta

• Najczęstsza przyczyna to zaburzenie vata: zimno, suchość, szorstkość skóry pękanie skóry, ust, paznokci mrowienie, drżenia, skurcze lęk, niepokój, bezsenność, uczucie „rozproszenia” energii nieregularne, słabe tętno.
• Przy zaostrzonej pitta – zaburzenie mikrokrążenia z przegrzaniem: uczucie pieczenia, zaczerwienienia, pajączki naczyniowe, stany zapalne skóry, nadwrażliwość na ciepło, pulsujące bóle głowy.
• Kapha zastój i lepkość – ciężkość ciała, obrzęki, uczucie „zastoju” w nogach, senność, wolny metabolizm, zimna, wilgotna skóra.

Wyraźne sygnały ostrzegawcze 
„Energia ucieka”, ciało ciężkie, jednocześnie słabe, brak tonusu, sprężystości tkanek, objawy niedoborów składników, mimo dobrego wolna regeneracja, starzenie od wewnątrz, utrata blasku, elastyczności.  Z punktu widzenia obu systemów: krew, płyny i prana/Qi nie docierają do najmniejszych naczyń tkanki są: niedożywione, niedotlenione, nienawodnione. Organizm ma zasoby, ale nie potrafi ich dostarczyć tam, gdzie są potrzebne.

Główne hamulce energii ATP

• Główny winowajca – stres
  Blokuje mikrokrążenie, zwęża naczynia, zagęszcza płyny. Od stresu się nie da uciec, lecz fundamentalną kwestią jest, w jaki sposób na nie reagujemy, a dokładniej nasz układ nerwowy. Zaburzony będzie skutkował nadreakcją.
• Nawadnianie
  By energia rosła trzeba pić wodę ciepłą, małymi łykami, między posiłkami. Zimna  powoduje skurcz naczyń, gasi ogień trawienny, obniża produkcję ATP.  Ale to nie wystarczy. Styl życia wypędzony stresem i gonitwą wyczerpuje głębokie płyny Yin i osłabia nerki, które nie są ą wstanie „zarządzać” nawodnieniem na poziomie komórkowym.
• Życiodajny oddech
  Oddychanie przeponowe poprawia mikrokrążenie, porusza limfę, poprawia dotlenienie mitochondriów (porusza Qi, zwiększa pranę), opóźnia starzenie. W stresie, nerwach, lęku, napięciu oddychamy płytko – w spokoju i równowadze oddech naturalnie się wydłuża. Oddychanie przeponowe 3-5 minut 2 razy dziennie dotleni, poprawi poziom energii, ograniczy stres oksydacyjny i procesy zapalne.
• Ruch – ale jaki?
  Siedzący tryb życia sprzyja stagnacji. W samym bezczynnym siedzeniu nie ma nic szkodliwego. Gdyby to była prawda, to powinniśmy być stale aktywni – chodzić, biegać, większość dnia się poruszać. A to przeczy ewolucyjnym uwarunkowaniom, bo oszczędzanie energii było podstawą przetrwania. Według ajurwedy jak we wszystkim należy zachować równowagę. Szkodzi zarówno siedzący tryb życia jak i nadmierna aktywność, wysiłkowe sporty, które wyczerpują organizm powodując szybsze starzenie. Ważne jest nie samo „spalanie kalorii” ale harmonijny przepływ. Spokojne spacery, łagodne ćwiczenia, rozciąganie mięśni i powięzi, skręty, ruch we wszystkich kierunkach, pozycja w kucki. Najlepsza aktywność to taka, po której czujemy więcej energii, nie mniej.
• Zdrowy sen, naturalna żywność, odżywianie zgodne z porą roku, własną konstytucją dopełnią reszty.

Zioła i sole mineralne

Do produkcji ATP absolutnie niezbędny jest magnez, żelazo zapewnia transport tlenu, potas i sód gradienty energetyczne. Bez nich ATP nie działa nawet jeśli powstaje. Energia życiowa nie zależy od kalorii, lecz od tego, czy tlen, woda i minerały docierają do mitochondriów.

Niektóre tradycyjne zioła poprawiające mikrokrążenie, dotlenienie, elastyczność naczyń

• Głóg wzmacnia serce, reguluje system nerwowy, stymuluje krążenie i dotlenienie tkanek
• Rozmaryn – „rozgrzewa krew”, pobudza mitochondria
• Imbir – zwiększa ruch, przepływ, dostarczanie tlenu
• Krwawnik – wzmacnia kapilary, drobne naczynka
• Pokrzywa jest bogata w minerały – paliwo mitochondrialne
• Miłorząb działa na mózg – ATP w neuronach
• Traganek, dzięgiel, arcydzięgiel odżywiają krew, wzmacnia Qi → ATP
• Tymianek poprawia mikrokrążenie obwodowe (zimne dłonie, stopy), pośrednio odciąża serce (mniejszy opór w naczyniach), usuwa nadmiar śluzów, zimnej wilgoci.
• Toniki układu nerwowego – balansują cały system. Lawenda, głóg, święta bazylia, melisa, dziurawiec, dzika róża, głóg, werbena,
• lawenda, serdecznik, mięta, rumianek, tulasi, tarczyca bocznokwiatowa.

Herbatka energetyczna „Ciepły przepływ”

Delikatnie ogrzewa (bez przegrzewania), poprawia mikrokrążenie, dotlenienie tkanek, wzmacnia serce, odżywia krew

• Po łyżeczce pokrzywy, kwiatu i liścia głogu
•  ½ łyżeczki krwawnika i arcydzięgla
• 1-2 cienkie plasterki imbiru
• Opcjonalnie jak zimne kończyny tymianek lub 1 cm kawałek laski cynamonu

Korzeń arcydzięgla, imbir, ew. cynamon zalać 500 ml zimnej wody. Doprowadzić do wrzenia, gotować 5-7 minut na wolnym ogniu. Zestawić dodać zioła liściaste, zaparzać 10 minut pod przykryciem i przecedzić. Można dosłodzić odrobiną miodu. Przelać do termosu i popijać małymi łykami między posiłkami przez 3-4 godziny od rana, po śniadaniu. Nie na noc.

• Bardziej rozgrzewająca dla vata – więcej imbiru lub dodać tymianek, zmniejszyć ilość pokrzywy
• Osoby delikatniejsze, wrażliwe – dodać lipy lub melisy, zmniejszyć arcydzięgiel do ¼ łyżeczki
• Dla poprawy koncentracji – dodać ½ łyżeczki miłorzębu
• Przy nadciśnieniu – nie przesadzać z imbirem/cynamonem

2-3 tygodniowa kuracja odblokowuje przepływ, energia sama wraca bo mitochondria wreszcie dostają tlen, wodę i minerały.

Po więcej przepisów i porad zapraszam do moich książek TUTAJ, lub indywidualnych konsultacji.
B della Porta