Lebioda na niestrawność, pasożyty, problemy skórne

Lebioda, czyli komosa biała [Album Chenopodium] jest typową rośliną ruderalną. Bardzo dobrze się odnajduje na gruntach naruszonych przez człowieka. Wystarczy odrobina odsłoniętej ziemi, by szybko się zadomowiła i zaczęła rozprzestrzeniać.

Pospolicie spotykana w ogródkach, parkach, na podwórkach, gruzowiskach, skarpach, ugorach. Chętnie pojawia się  na polach uprawnych, zwłaszcza wśród ziemniaków i buraków, a nieco rzadziej w uprawach zbóż. Dzięki dużej żywotności i obfitemu rozsiewaniu nasion potrafi w krótkim czasie opanować znaczne powierzchnie.

Nazwa botaniczna wywodzi się z greki, z połączenia słów chen – gęś oraz podion – mała stopa. Nawiązuje do charakterystycznego kształtu liści przypominających gęsią stopkę. Drugi człon nazwy, album, oznacza biały i odnosi się do jasnego, mączystego nalotu pokrywającego młode części rośliny.

Lebioda – komosa biała

Lebioda jest pospolitą rośliną jednoroczną należącą do rodziny szarłatowatych. Za jej pierwotną ojczyznę uważa się górskie rejony Himalajów. Przez tysiące lat, podążając śladami człowieka, rozprzestrzeniła się niemal na całym świecie i dziś występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Lubi gleby bogate w minerały, składniki odżywcze i ziemie wcześniej uprawiane, toteż od wieków podąża za człowiekiem.

Lebioda to gatunek niezwykle zmienny. Poszczególne okazy potrafią różnić się od siebie tak bardzo, że na pierwszy rzut oka trudno uwierzyć, że to ta sama roślina. Najczęściej osiąga od 1 do 3 metrów wysokości, jednak na ubogich, suchych stanowiskach może mierzyć zaledwie kilka centymetrów.

Jej wzniesione łodygi silnie się rozgałęziają, tworząc gęste, rozłożyste kępy. Wyrastają z nich mięsiste, owalne liście o ząbkowanych brzegach. Zwykle ciemnozielone, często z czerwono-fioletowym odcieniem od spodu. Młode części rośliny pokrywa charakterystyczny, jasny, mączysty nalot. Lebioda wykształca mocny system korzeniowy sięgający nawet metr w głąb ziemi, dzięki czemu dobrze radzi sobie podczas suszy.

Z początkiem czerwca pojawiają się kwiatostany z formie kłosów lub wiechy, z drobnymi, zielonkawymi kwiatami. Jesienią wytwarza owoce, drobne orzeszki z czarnymi, lśniącymi nasionkami. Wysoka, okazała komosa może ich wytworzyć ponad milion. A nasiona komosy mogą pozostawać w glebie dwie dekady, czekając na sprzyjające warunki do kiełkowania.  Surowcem zielarsko-kulinarnym są liście, pędy, korzenie i nasionka.

W tradycyjnym zielarstwie

Dawniej lebioda była rośliną znacznie bardziej cenioną niż dziś. Uprawiano ją jako wartościową paszę dla zwierząt gospodarskich, drobiu, kur i gęsi. Wykorzystywano w zielarstwie i kuchni – głównie na przednówku gdy brakowało żywności. Młode liście jedzono jak szpinak, a nasiona przerabiano na mąkę i kaszę. Podczas oblężenia Leningradu  uratowała wielu ludzi od szkorbutu,  nawet śmierci głodowej.

Z części naziemnych i korzeni sporządzano lecznicze nalewki, wywary. Stosowano przy kaszlu, przeziębienia, grypie, dolegliwościach trawiennych. Zewnętrznie do okładów na owrzodzenia i trudno gojące rany.  Nasiona żuto przy bólach zębów, dziąseł i problemach z pęcherzem. Wysuszone mielono i dodawano do mąki. Świeży sok z łodyg wykorzystywano do zmniejszania przebarwień skóry i piegów.

Profil energetyczny: 
Smak: słodki
Energetyka: chłodzi, nawilża
Tkanki: płuca, nerki, wątroba, jelita, krew, skóra
Działanie:  usuwa nadmiar gorącej wilgoci, odżywia, oczyszcza i tonizuje krew, zmniejsza obrzęki.

Wszystkie kultury od Azji po Amerykę stosowały lebiodę do łagodzenia gorączki i stanów zapalnych, kaszlu, zmniejszania obrzęków, regulowania trawienia, oczyszczania i przy problemach skórnych. Wyróżnia się słodkawym, odżywczym smakiem i naturą chłodzącą, nawilżającą. Pomaga usuwać z organizmu nadmiar gorącej wilgoci, wspierając jednocześnie naturalne procesy oczyszczania.  Wskazana dla osób, które:

• Odczuwają nadmiar ciepła – uczucie przegrzania, pragnienie, zaczerwienienie skóry
• Potrzebują łagodnego wsparcia dla jelit – tendencja do zaparć związanych z brakiem nawilżenia jelit
• Z objawami „gorącej wilgoci” – stany zapalne skóry, wypryski, obrzęki, uczucie ciężkości
• Przy suchości płuc – suchy kaszel, podrażnienie gardła
• Z objawami niedoboru krwi –  bladość, zmęczenie, zawroty głowy, ucha skóra

Co mówi nauka?

Lebioda jest bardzo odżywcza. Bogata w białko, błonnik, węglowodany, witaminy A, z grupy B, C i K. Stanowi dobre źródło chlorofilu, soli mineralnych: wapń, żelazo, potas, fosfor i cynk. Jako bliska krewniaczka komosy ryżowej jest wolna od glutenu. W jej tkankach występują liczne związki biologicznie czynne: przeciwutleniacze, saponiny, fitosterole, alkaloidy, betaina, aminokwasy – tryptofan i tyrozyna, kwas oleanolowy, szczawiany oraz fitohormony o działaniu zbliżonym do estrogenów.

Działanie: odżywcze przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwpasożytnicze, trawienne, moczopędne, detoksykujące, wiatropędne, przeczyszczające [1].

Tonizuje serce, chroni miąższ wątroby, łagodzi podrażnienia, działa na układ hormonalny, szczególnie hormon wzrostu. Wykazuje skuteczne działanie przeciw gronkowcowi złocistemu, pałeczce ropy błękitnej i E. coli. Pomaga wiązać toksyny i wydalać wraz z moczem.

Tradycyjne i współczesne zastosowania:

• Nadmierne pragnienie, gorączka, ból i obrzęk gardła, kaszel, zapalenie oskrzeli, gruźlica, grypa.
• Zaburzenia przemiany materii, niestrawność, bóle brzucha, biegunki, zaparcia, pasożyty.
• Zapalenie żołądka, jelit, wrzody, żółtaczka, obrzęk wątroby, śledziony.
• Dolegliwości układu moczowego, słaby pęcherz, kamienie nerkowe
• Anemia, niedożywienie, szkorbut, nieregularne miesiączki, wyczerpanie psychiczne i fizyczne, ogólne osłabienie.
• Pieczenie i obrzęk oczu, ból zębów, przebarwienia skóry, znamiona, piegi
• Egzema, atopowe zapalenie skóry, podrażnienia, trudno gojące rany, owrzodzenia, oparzenia, zmiany nowotworowe skóry, świąd, ukąszenia owadów,
• Olej z nasion przy pasożytach jelitowych, zakażeniach amebą
• Zewnętrznie nalewka do smarowania bólów reumatycznych, artretycznych.

W kuchni i zielarstwie

Lebioda ma łagodny, lekko ziemisty smak porównywany do szpinaku. Zawiera saponiny i szczawiany – by zmniejszyć ich zawartość spożywa się po krótkim blanszowaniu, gotowaniu lub suszeniu. Do celów zielarskich przygotowuje się  wyciągi wodne i alkoholowe. Wyłącznie młodziutkie, wiosenne pędy można dodawać surowe do twarożków, sałatek, zup, sosów, twarożków, past, farszów. Części naziemne zbierane od wczesnego lata najlepiej ususzyć, w sierpniu warto nazbierać nasionek.

Herbatka 

Łyżeczkę suszonych liści lebiody oraz szczyptę majeranku zalać szklanką wrzącej wody. Przykryć, zaparzać  5–10 minut, przecedzić. Dla poprawy smaku można dodać odrobinę miodu. Tradycyjnie pije się od jednej do dwóch szklanek dziennie. Ma działanie lekko przeczyszczające, przeciwzapalne, reguluje trawienie, wspomaga układ moczowy, oddechowy i serce.
Napary z lebiody muszą być wzbogacone aromatycznymi, rozgrzewającymi ziołami (majeranek, tymianek, kminek, anyż, koper włoski). Inaczej mogą powodować wzdęcia.

Nalewka z komosy białej

Jedną część ziela zalać 5 częściami wódki. Odstawić na 2 tygodnie codziennie wstrząsając. Zewnętrznie stosuje się do smarowania bolesnych stawów, kolan, stóp, mięśni. Wewnętrznie 10-30 kropli rozcieńczonych w wodzie.

Wirusowe zapalenie wątroby
TCM stosuje wywary z mieszanki: lebiody, korzenia cykorii, rzepiku, krwawnika, dymnicy, nasion dodder – polski odpowiednik: kanianka pospolita oraz chińskiego rabarbaru. Doraźnie, okresowo stosuje się 3-9 g nasion dziennie, 5-15 g suszu, 10-30 g młodych listków. Wyższe dawki mogą skutkować skutkować alergiami, dolegliwościami układu trawiennego. Najbardziej szkodliwe są starsze liście z przekwitłych roślin.

Zewnętrznie
Mocne napary i wywary z lebiody stosuje się do kąpieli, kompresów, okładów, moczenia stóp, płukania jamy ustnej. Posiekane drobno listki łagodzą podrażnienia skóry, a sok świeżo wyciśnięty oparzenia, świąd, miejsca po ukąszeniach owadów. Suszone i sproszkowane liście stosowano na podrażnienia skóry, a po wymieszaniu z wodą jako krople do nosa.

Lebioda duszona

Trzy spore garście młodziutkich listków opłukać, na patelni lekko podlać wodą. Można dodać pokrzywy, portulaki i innych wiosennych chwastów. Na wolnym ogniu dusić kilka minut pod przykryciem, aż puszczą dużo soku i lekko zmiękną. Dodać rozgniecione 2 ząbki czosnku, kilka kaparów, pół łyżeczki całych ziarenek kopru włoskiego, sól do smaku i kilka łyżek dobrej jakości oliwy z oliwek. Opcjonalnie można dorzucić odrobinę chili lub niedużą, pokrojoną cebulę. Danie wyśmienicie smakuje z makaronem, kaszą lub chłopskim chlebem. Z dodatkiem sera stanowi nadzienie do pierożków, naleśników. Wskazane przy anemii, osłabieniu, wyczerpaniu.

Pesto z lebiody

Młodziutkie listki myjemy starannie i suszymy. Wrzucamy do blendera 1/2 szklanki posiekanych listków. Dodajemy 3 ząbki czosnku, pół łyżeczki soli kamiennej i 2-3 łyżki oliwy z oliwek. Blendujemy, gdy konsystencja zbyt sucha dodajemy więcej oliwy. Można wzbogacić  parmezanem, namoczonymi wcześniej orzechami, migdałami, nasionami słonecznika.

Płynne mydło

Szklankę siemienia lnianego namoczyć w litrze wody. Po 8 godzinach zlać, dorzucić, oczyszczone, rozdrobnione, najlepiej sproszkowane korzenie lebiody. Śluzowate, pieniste mydło w płynie można używać do mycia całego ciała. Pomaga przy egzemie, stanach zapalnych, suchej, łuszczącej skórze.