Macierzanka łagodniejsza od tymianku – na gardło, kaszel, nerwowość

Macierzanka piaskowa [Thymus serpyllum] to pełna aromatu krzewinka, nazywana dzikim tymiankiem, macierzączką, duszką, szemrzykiem.  Choć przypomina tymianek, różni się od niego wyglądem, barwą kwiatów, smakiem i właściwościami. Kwitnie od czerwca do września, roztaczając dookoła niezwykle przyjemny, intensywny zapach.

Do Polski macierzankę sprowadziła królowa Bona i posadziła w królewskim ogrodzie. Według przekazów w pierwszym roku niepozorne zioło zachwyciło wszystkich cudnym, fiołkowym kwitnieniem. Oczarowany jego urodą król Zygmunt Stary miał żartobliwie nazwać macierzankę „kochanką słońca”.

Macierzanka piaskowa

Macierzanka piaskowa jest wieloletnią krzewinką z rodziny jasnotowatych. z korzeniem palowym i zdrewniałymi łodygami. Osiąga najwyżej 10 cm wysokości. Wyrasta na jałowych glebach, w pełnym słońcu, charakterystycznym dla śródziemnomorskich zarośli.

Niewielkie zimozielone prawie bezogonkowe listki są pokryte meszkiem. Drobne, różowofioletowe kwiaty zebrane  w grona lub główkowate kwiatostany. Bogactwo olejków eterycznych obecnych w liściach i kwitach uwalnia zapach odstraszających wiele szkodników. Toleruje przymrozki, gorące lata i susze. W chłodniejszym klimacie liście mogą nieznacznie zamierać zimą, ale odrastają wiosną.

Najobficiej kwitnie latem od czerwca do września i to najlepsza pora na zbiór surowca.  Ścinamy młode, niezdrewniałe pędy i suszymy w przewiewnym, zacienionym miejscu. Przechowujemy z szczelnie zamkniętych papierowych torbach, by nie straciło cudnego aromatu i cennych olejków. Zebrana latem macierzanka wzmocni organizm i ukoi smutki w zimnych miesiącach.

W tradycyjnym zielarstwie

„Tam też, wisząc sucho, obracały się wianki Z ziół: szałwii, benedykty kardy i macierzanki” – Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz. Cytat świadczy, że macierzanka była jednym z podstawowych ziół przechowywanych w gospodarstwach ziemiańskich XIX wieku.  W ludowej tradycji słowiańskiej była związana ze spokojem, opieką matczyną i ochroną. Tymianek natomiast z siłą i odwagą.

Średniowieczne zielniki opisują jako ciepłą i suchą – Serpyllum calidum est et siccum. Św. Hildegarda wymienia  jako lekarstwo na trąd, porażenia i schorzenia układu nerwowego. Tradycyjnie stosowano do łagodzenia kaszlu, podrażnieniach gardła, przy wzdęciach, niestrawności, bólach mięśni, stawów i jako środek odprężający, łagodnie uspokajający.

Wielką zwolenniczką macierzanki pisakowej była Maria Treben. Poświęciła jej osobny rozdział w książce Zioła z Bożego ogrodu.  Pisała, że kto  kto zastąpi poranną filiżankę kawy herbatką z macierzanki odczuje świeżość, jasność umysłu, lekkość na żołądku, ulgę w porannym kaszlu i ogólnie lepsze samopoczucie.

Profil energetyczny
Smak: aromatyczny, korzenny, lekko pikantny, nieznacznie cierpki, gorzkawy
Energetyka: ciepła, osuszająca
Tkanki: płuca, śledziona, żołądek, wątroba
Działanie:  rozprasza zimno, rozgrzewa klatkę piersiową, otwiera płuca, transformuje wilgoć i śluz, kieruje ruch energii do zewnętrznych tkanek.

Tymianek działa jak ogień – macierzanka jak ciepłe słońce rozgrzewające ziemię. Rozświetla umysł, rozpogadza serce. Łagodniejsza od tymianku, chociaż obydwa zioła mają podobny kierunek działania. Herbatka z macierzanki ma smak bardziej kwiatowy, ziołowy – delikatniejsza i przyjemniejsza do codziennego picia. Tymianek silnie rozprasza zastój zimno i wilgoć, macierzanka delikatnie rozgrzewa, koi i „zbiera” energię.

Polecana dla słabych, anemicznych dzieci, osób starszych, przy wyczerpaniu po chorobie, napięciu nerwowym połączonym z osłabieniem, wtedy gdy potrzeba delikatnego rozgrzania bez silnej stymulacji. Wspiera funkcję transportową śledziony, zwłaszcza gdy osłabienie objawia się wilgocią, uczuciem ciężkości i śluzem. Nie wysusza tak silnie jak tymianek.

Co mówi nauka?

Macierzanka piaskowa zawiera podobne grupy związków co tymianek właściwy, ale w nieco innych proporcjach i z mniejszą zawartością olejków eterycznych (od 0,1 – 1%) Skład: tymol, karwakrol, p-cymen,γ-terpinen, linalol, borneol, geraniol, terpineol, flawonoidy, apigenina, luteolina, kwercetyna, lwasy fenolowe, rozmarynowy, kawowy, chlorogenowy, garbniki.

Działanie: przeciwzapalne, antyseptyczne, przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne, wykrztuśne, wiatropędne, moczopędne, relaksujące, rozluźniające. Zastosowania według tradycji i współczesnego ziołolecznictwa:

• Przeziębienia, infekcje górnych dróg oddechowych i gardła przebiegające bez gorączki.
• Niestrawność, wzdęcia, bóle i skurcze brzucha.
• Płukanki – Infekcje jamy ustnej i gardła, paradontoza,
• Osłabienie, wyczerpanie, depresja, melancholia, smutek
• Herbatka z macierzanki oczyszcza i „porusza krew”, rozgrzewa płuca, wychłodzony żołądek i śledzionę
• Upłynnia flegmę, ułatwia odksztuszanie, dobra na przeziębienie mokry kaszel, zapalenie oskrzeli,
• Działa przeciwbakteryjnie w obrębie dróg oddechowych i jamy ustnej, wspomaga regenerację podrażnionych błon śluzowych.
• Zmniejsza wzdęcia, poprawia trawienie, stymuluje wydzielanie soków trawiennych
• Uspokaja nerwowość, napięcia, odświeża umysł, rozjaśnia myślenie, oddala smutek
• Łagodzi bóle głowy „powstałe od żołądka i stresu”

Tradycyjne zastosowania i przepisy

„Dziki tymianek, zwany serpyllum, jest użyteczny przy kaszlu i schorzeniach piersi, nieżytach, słabym żoładku, a kto ma słabe ciało powinien często spożywać”. Piszą stare zielniki. Macierzanka jest znacznie łagodniejsza od tymianku.  Porównanie energetyczne:

Herbatka z macierzanki

Łyżkę ziela zalać szklanką wrzątku, zaparzać kwadrans  pod przykryciem na 15 minut. Po przecedzeniu pije się ciepły napar w kilku porcjach 2-3 szklanki dziennie.
Dosłodzić miodem lub domowym sokiem.Herbatka „stawia na nogi”, wyostrza pamięć, rozjaśnia umysł. Stymuluje trawienie, pomaga usuwać toksyny, poprawia humor i wzmacnia nerwy.

Polecana przy stresie, wzmożonym wysiłku umysłowym. Zewnętrznie napar stosuje się do płukania gardła, jamy ustnej i okładów na bóle reumatyczne, stłuczenia, ukąszenia owadów. Można połączyć z:

• Lipą – rozgrzeje przy przeziębieniu,  złagodzi podrażnione gardło (z szałwią do płukanki).
• Rumiankiem – ukoi, wspomoże trawienie
• Miętą – odświeży po ciężkich posiłkach
• Melisą – wyciszy wieczorem
• Dziką różą, czarnym bzem wzmocni, dostarczy przeciwutleniaczy’
• Na koklusz łączono w syropach, herbatkach z podbiałem i bluszczykiem przyziemnym
• Przy astmie, przewlekłym kaszlu gotowano w białym winie.

Syrop z macierzanką
Łagodzi podrażniania gardła, chrypkę, wspomaga odkrztuszanie. Przepis tutaj

Winko królowej Bony

• Po 4 łyżki macierzanki i babki lancetowatej
• Laska cynamonu i wanilii
• 4 łyżki domowego octu jabłkowego
• litr miodu
• 6 szklanek czerwonego, gronowego, wytrawnego wina

Zioła w garnku zalać winem, zagotować. Podgrzewać na małym ogniu 15 minut. Po przecedzeniu dodać pozostałe składniki i podgrzewać 10 minut. Rozlać do butelek. Popija się przy infekcjach, przeziębieniu, grypie kilka razy dziennie po 2–3 łyżki rozcieńczone ciepłą wodą.

Gdy żołądek niedomaga macierzanka pomaga 

Wymieszać: tatarak 20 g, macierzanka 50 g, kozieradka 30 g. Zmielone na proszek zażywa się łyżeczkę 2 razy dziennie. Rano o godz. 7 (przed śniadaniem) i po południu, pomiędzy 15 a 17. Kuracja trwa 21 dni i w tym czasie należy zachować dietę.

Na  ból głowy

Dawniej świeżo zerwaną macierzankę wkładano pod czapki i chustki na głowę. Na efekty nie trzeba było długo czekać. Garść ziela wkładany do małych płóciennych woreczków. Rozgrzewamy nad parą i kładziemy na głowę i skroniach. Przykrywamy chustką, odpoczywamy na leżąco – ból szybko ustępuje.

Kąpiel z macierzanką 
2 garście ziela zalać 3 litrami wrzątku.  Gotować 5 minut na małym ogniu. Odstawić na 40 minut pod przykryciem. Po przecedzeniu wlać do wanny z wodą.
Wonna kąpiel upora się z wszelkimi problemami skórnymi, złagodzi bóle mięśni i stawów. Podziała uspokajająco, odświeżająco, wzmacniająco i regenerująco. Po wyjściu z wanny nie wyciera się ciała. Owija kąpielowym płaszczem i kładzie do łóżka.

Inne zastosowania 

Macierzanka jest cudownym kosmetykiem.

• Polecana dla skóry zanieczyszczonej, trądzikowej z zaskórniakami, owrzodzeniami, rozszerzonymi porami.
• Zapobiega przetłuszczaniu się włosów, wzmacnia cebulki eliminuje łupież (płukanki).
• Pasta z ziela wymieszanego z olejkiem rycynowym łagodzi reumatyzm.
• Okadzanie macierzanką oczyszcza powietrze z zarazków