Płucnica islandzka regeneruje płuca, żołądek, błony śluzowe

Płucnica islandzka [Cetraria islandica] zwana szarym mchem, tarczownicą, płucnikiem od wieków była ceniona w tradycyjnym zielarstwie. Choć wygląda skromnie należała do najbardziej wszechstronnych lekarstw ludów alpejskich, skandynawskich i lapońskich.

W surowym klimacie północy płucnica była traktowana jako pokarm i lekarstwo. Wykorzystywano do wypieków, wytwarzania kasz i kleików. Po dodaniu do mąki chleb staje się mniej kruchy, odporny na wołki zbożowe.

Płucnica islandzka

Z botanicznego punktu widzenia płucnica islandzka jest porostem, stanowi „mieszankę” grzybów i glonów żyjących ze sobą w symbiozie. Wytwarza krzaczkowatą plechę składającą się z pozawijanych blaszek z wyrostkami przypominającymi kolce. W porze deszczowej, wilgotnej plecha jest miękka o barwie szarozielonej. Podczas suszy staje się twarda, sztywna przybiera brunatny kolor.

Wyrostki plechy przylegające do podłoża płucnica wykorzystuje do wchłaniania wody i soli mineralnych. Glony odpowiadają za fotosyntezę. Obie te funkcje pozwalają na przetrwanie.

Na terenie Polski  płucnica występuje w lasach na wrzosowiskach i otwartych przestrzeniach. Porasta wilgotne gleby, skały, pnie i gałęzie drzew. Podlega częściowej ochronie. Surowcem zielarskim jest plecha zabierana z naturalnych siedlisk.

W tradycyjnym zielarstwie

Jak nazwa wskazuje płucnicę głównie stosowano przy schorzeniach płuc i układu oddechowego, również pokarmowego, w osłabieniu i wycieńczeniu. U ludów nordyckich i alpejskich znana od od co najmniej XII wieku. Najstarsze wzmianki w zielnikach europejskich podchodzą z XVII wieku. „Islandzki mech w chorobach piersi i gardła nie ma sobie równych, najskuteczniejszy środek powlekający i wzmacniający” pisał niemiecki botanik Johann Georg Gmelin. „Odżywia, powleka i koi, użyteczny w suchym kaszlu, znużeniu i długiej chorobie”. 

Tradycyjnie stosowano jako jako środek zmiękczający, powlekający suche tkanki. „okrywa gardło jak ciepłe płótno, łagodzi kaszel suchy, drażniący„. Stosowano przy przewlekłym kaszlu, podrażnieniach, problemach z oddychaniem, astmie, gruźlicy. Gorzki smak wykorzystywano w tonikach trawiennych, pobudzających apetyt.

Profil energetyczny
Smak: gorzki, cierpki, po ugotowaniu śluzowaty, delikatnie słodkawy
Energetyka: lekko chłodzi, nawilża
Tkanki: płuca, żołądek, układ nerwowy
Działanie:  nawilża, powleka, wygasza suchość, daje „konsystencję” ciału, koi nerwy

Ususzona płucnica ma gorzkawy smak, jest cienka jak papier i łatwo się kruszy. Po namoczeniu w wodzie staje się miękka, śluzowata, lekko galaretowata, dzięki czemu koi gardło i błony śluzowe. Ugotowana nabiera lekko słodkiego smaku – odżywia, nawilża, łagodzi suchość, podrażnienia błon śluzowych dróg oddechowych i przewodu pokarmowego.

Uwalnia większą ilość płynów do płuc, co rozrzedza śluz, ułatwia odksztuszanie, albo nawilża i łagodzi uczucie ściągnięcia, suchości na skutek infekcji, palenia tytoniu lub astmy. Rozluźnia i pozwala na głęboki oddech.

Pomoże przy suchym kaszlu, chrypce, wysuszonych błonach śluzowych gardła, przełyku, wychudzeniu, wyczerpaniu. Łagodzące, powlekające działanie wspierają leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego, razem z cynamonem – wrzodów żołądka.

Co mówi nauka?

Płucnica jest bogata w polisacharydy śluzowe i gorzkie kwasy porostowe:  fumaroprotocetrarowy, protocetrarowy, cetrarowy i usninowy. Jest źródłem soli mineralnych głównie jodu, krzemu i miedzi. 

Działanie: antyoksydacyjne, antybakteryjne, przeciwzapalne, przeciwwymiotne, łagodzące, wykrztuśne, powlekające, relaksujące, uspokajające,

• Wychwytuje, neutralizuje wolne rodniki i podtlenki [1] 
• Hamuje rozwój drobnoustrojów bakterii, grzybów, wirusów
• Zmniejsza stany zapalne, rozrzedza wydzielinę, ułatwia wykrztuszanie.
• Osłania śluzówki dróg oddechowych i układu pokarmowego
• Poprawia trawienie, wchłanianie pokarmów, pobudza apetyt, odtruwa organizm i wycisza
• Gorzkie kwasy porostowe pobudzają wydzielanie soku żołądkowego i enzymów trawiennych
• Jod pobudza pracę tarczycy
• Wykazuje działanie przeciwnowotworowe [2]

Symbioza grzybów z glonami pozwala porostom wytarzać substancje o wyjątkowym charakterze. Działanie odżywcze pomaga w stanach osłabienia i poważnego wyniszczenia tkanek.

• Łagodzi dolegliwości żołądka, odbudowuje błony śluzowe, pomocny przy małej produkcji kwasu żołądkowego
• Wspiera w chorobach tarczycy, gardła, krtani, płuc i układu oddechowego
• Pobudza apetyt, poprawia trawienie i przyswajanie

Praktyczne zastosowania

Napary najlepiej sprawdzają się przy podrażnieniu błon śluzowych gardła krtani. Odwary na głębszym poziomie – przewlekły kaszel, refluks, wrzody. Syropy z dużą ilością śluzów dobre dla dzieci. Kremy, maści na egzemę i stany zapalne skóry. Podczas długiego gotowania zanika gorycz, zmniejsza się trawienne działanie.

Łagodzący napar na kaszel i chrypkę
1–2 łyżeczki zalać szklanką wrzątku, zaparzać 10-15 minut. Po przecedzeniu pije się wolno, „przeżuwając” 2-3 razy dziennie pół godziny przed jedzeniem.

Gorzki wywar na trawienie 
Łyżeczkę porostu zalać szklanką wody, gotować 5-7 minut. Pije się małymi łykami przed jedzeniem. Kwasy porostowe pobudzają produkcję soków trawiennych i żółci.

Tonik na stany zapalne żołądka
Łyżkę surowca zalać 2 szklankami zimnej wody, dodać odrobinę cynamonu. Doprowadzić do wrzenia, gotować 3 minuty. Odstawić pod przykryciem na 10 minut. Pije się pół szklanki rano i wieczorem. Zastosowania: jako tonik na stany zapalne żołądka, jelit, niestrawności zwłaszcza z wymiotami. I przeciwzapalny: nieżyty oskrzeli, płuc, gardła, jamy ustnej.

Odwar zagęszczony

2 łyżki surowca zalać 3 szklankami ciepłej wody. Gotować na wolnym ogniu bez przykrycia, aż objętość płynu zmniejszy się do 2 szklanek. Przecedzić, wlać do termosu. Pije się 1-3 łyżki 2-3 razy dziennie 30 minut przed jedzeniem. Zastosowania: uporczywy kaszel, podrażnienia, gruźlica, stany zapalne dróg oddechowych, żołądka, wymioty.

Papka wzmacniająca
Płucnicę wypłukać, gotować długo do miękkości, dodać mleko i odrobinę tłuszczu (masło, ghee, łój). Dawniej podawano osobom wyczerpanym, wychudzonym, osłabionym po chorobach.

Mieszanka na zniszczone błony śluzowe przełyku i żołądka
Wymieszać w równych ilościach porost islandzki, siemię lniane i rozdrobniony korzeń prawoślazu. 2 łyżki mieszanki zalać 1/2 l zimnej wody. Odstawić na 3 godziny, co pewien czas mieszając. Gotować pod przykryciem 5 minut. Zaparzać 10 minut, odcedzić. Pije się porcjami 5-6 razy dziennie w stanach zapalnych przełyku, żołądka, wrzodach i przy uszkodzonej mocno kwasami błonie śluzowej.

Klasztorna receptura na suchoty i osłabienie
W równych ilościach: płucnica islandzka, prawoślaz, dziewanna, anyż biedrzeniec i lipa. 2 łyżki mieszanki zalać 1/2 litra wody. Gotować 10-15 minut. Odwar zmiękczający i odbudowujący pije się 3 razy dziennie.

Wzmocnienie płuc 

Wymieszać 100 g porostu, 50 g pączków sosny i 30 g rozdrobnionego korzenia lukrecji. Łyżkę mieszanki zalać szklanką wrzątku. Gotować na małym ogniu pod przykryciem 10 minut. Pije się 1 szklankę 2-3 razy dziennie po jedzeniu. Łagodzi kaszel, poprawia apetyt, osłania błony śluzowe, zmniejsza nadmierne pocenie, wzmacnia płuca.

Mieszanka o. Klimuszki na nadczynność tarczycy
Wymieszać w równej ilości: Porost islandzki, morszczyn, ziele nostrzyka, ziele skrzypu polnego, ziele przetacznika, kora dębu, korzeń lukrecji, kłącze perzu. Łyżkę stołową mieszanki zalać szklanką wrzątku. Przykryć na 3 godziny, przecedzić. Pić lekko podgrzane 3 razy dziennie szklankę wywaru 20 minut przed posiłkiem.

Jak zminimalizować gorzki smak płucnicy

Tradycyjnie zalewano zimną wodą i moczono 8-12 godzin. Najprościej zalać wrzątkiem, natychmiast odcedzić i po raz drugi nalać gorącej wody zaparzając. Gorzkie kwasy porostowe są rozpuszczalne w wodzie, śluzy – nie, więc pozostają.