Janowiec na obrzęki, nadmiar płynów przy zastojach

Janowiec barwierski [Genista tinctoria] ma długą tradycję stosowania zarówno w zielarstwie jak i w rzemiośle. Jak nazwa wskazuje, z rośliny pozyskiwano barwnik do kolorowania wełny, lnu i jedwabiu.

W średniowiecznych warsztatach janowcem barwiono tkaniny na żółto, następnie zanurzano w kadzi z niebieskim barwnikiem z urzetu, by uzyskać słynną niegdyś oliwkową zieleń. Z łodyg wyplatano koszyki, liny, wyrabiano nawet przędzę.

Janowiec barwierski

Janowiec barwierski jest niewielkim krzewem z rodziny bobowatych, o dekoracyjnych, złocistożółtych kwiatach.

Wyrasta do wysokości 30-80 cm. Ma wzniesione, sztywne, pędy, zdrewniałe u nasady. Liście podłużne z zaostrzonymi końcami i szydlastymi przylistkami. Motylkowe, pachnące żółte kwiaty zebrane na szczytach pędów. Gatunek wyjątkowo polimorficzny o zmiennym, owłosieniu łodyg i liści od nagich, po gęstą „szczecinę”.

Janowiec barwierski występuje w całej Europie – lubi suche zarośla, świetliste lasy, skraje dróg i wrzosowiska. Silny i odporny, wyrasta nawet na śródziemnomorskich wzgórzach, wśród kamieni i palącego słońca. Należy do pierwszych roślin, które odrastają po pożarach na zdegradowanych terenach. 

W tradycyjnym zielarstwie

W medycynie ludowej janowiec stosowano na liczne choroby, używano jako substytut kawy i zioło kulinarne. Antyczni zielarze uważali  za środek oczyszczający krew, remedium przy zastojach płynów.  Syreniusz w Zielniku pisze, że oczyszcza, osusza, wspomaga przy „zamuleniu wnętrzności”. Odwary z ziela zalecał przy obrzękach, okłady na zmiany skórne.

,

„Genista otwiera wątrobę, śledzionę i zatory w trzewiach, wyprowadza wodę z ciała, sprzyja oddawaniu moczu, wysusza nadmiar wilgoci” – pisał John Gerard w XVI w.

Renesansowi zielarze stosowali janowiec jako środek rozpraszający zastoje, pobudzający krążenie, przy obrzękach, chorobach wątroby, śledziony. Zewnętrznie na rany i owrzodzenia. Spopielony stosowano na puchlinę wodnej, a ich silny zapach ponoć oswajał dzikie konie i psy.

Profil energetyczny
Smak: gorzki, cierpki,
Energetyka: chłodząca do neutralnej, osusza
Tkanki: wątroba, śledziona, pęcherz moczowy, serce
Działanie: Porusza, rozprasza zastój, redukuje obrzęki, usuwa gorącą wilgoć

Janowiec barwierski nie jest tonikiem — to ziele oczyszczające i poruszające – kieruje przepływ w dół i na zewnątrz. Usuwa gorąco z wątroby i stany zapalne powstające na skutek zastoju, blokad w przepływie energii i płynów. Poprzez wpływ na krążenie wtórnie działa na serce.

Smak gorzki usuwa nadmiar gorąca i płynów, cierpki uelastycznia zbyt luźne tkanki. Uspakaja pitta i kapha dosha, zwiększa vata – wysusza i pobudza. Nie wskazany dla osób osłabionych, nerwowych, z suchością tkanek. Wzorce nierównowagi: zastój wątroby, „zamulona” śledziona uczucie ciężkości, pełności, nadmiar wilgoci, stagnacja płynów, obrzęki.

Co mówi nauka?

Janowiec barwierski  to bogate źródło bioaktywnych flawonoidów (genisteina, luteolina, apigenina) Zawiera alkaloidy chinolizydynowe (cytyzyna, lupaninametylocytyzyna, anagiryna), Izoflawony, garbniki, olejki eteryczne, saponiny.

Działanie: przeciwzapalne, antyoksydacyjne, moczopędne, hipoglikemiczne, przeciwwrzodowe, spazmolityczne, estrogenne, pobudzające, cytotoksyczne. [1].

• Janowiec działa pobudzająco układ nerwowy i krążenia.  Alkaloidy wpływają na częstość i siłę skurczu serca – historycznie stosowany przy „zastojach”.
• Flawonoidy hamują enzymy zapalne (COX, LOX),zmniejszają stres oksydacyjny, wykazują działanie ochronne na komórki.
• Cytyzyna działa jako agonista receptorów nikotynowych (nAChR), wykorzystywana w lekach wspomagających rzucanie palenia. W małych dawkach pobudza ośrodkowy układ nerwowy – co tłumaczy dawną opinię o o „pobudzaniu” i „poruszaniu”.
• Działanie moczopędne zwiększa filtrację nerek, wydalanie sodu i wody (obrzęki, wodna puchlina).
• Izoflawony mogą wiązać się z receptorami estrogenowymi (ERβ).Potencjalnie wpływają na gospodarkę hormonalną, tkanki zależne od estrogenów. Nie zaleca się przy nowotworach hormonozależnych, zaburzeniach endokrynnych bez nadzoru.

Uwagi: Janowiec zawiera niewielkie ilości cytyzyny, która przedawkowana powoduje nudności, zawroty głowy, drgawki, zaburzenia oddychania.

Praktyczne zastosowania

Surowcem zielarskim jest ziele zbierane w czasie kwitnienia -maj-lipiec.

Odwar
Łyżkę stołową suszu zalać szklanką wrzątku, gotować pod przykryciem 5–7 minut. Przecedzić i w razie potrzeby pije się 2-3 razy dziennie po 1 łyżce stołowej. Zastosowania: jako środek moczopędny i lekko przeczyszczający, nasercowy, poprawiający przemianę materii, stosowany w schorzeniach nerek, kamicy moczowej, przy podagrze i reumatyzmie.

Według starych zielników ziele janowca w wodzie gotowane, „wilgoć z ciała wyprowadza i opuchnienie rozprasza”. Słabszy odwar w połączeniu z bylicą, dzięglem Syreniusz zalecał na zastój wątroby, śledziony i „zamulenie wnętrzności”.

Okłady
Świeże ziele rozgniecione lub odwary do przemywań zewnętrznie stosuje się na stany zapalne, podrażnienia, trudno gojące rany, obrzęki i „zimne guzy”.  Dawniej kosmetycznie używano do płukania włosów, podkreślenia złotych refleksów oraz tonizowania i rozświetlania cery.  Wierzono, że żółte kwiaty „przenoszą światło na ciało”.