Berberys na wszelkie infekcje, gorączkę, biegunki

Berberys znano już w starożytności, ceniono w kuchni i zielarstwie jako środek chłodzący, ściągający, przeciw „gniciu krwi” i gorączce. Jego owoce z uwagi na wyjątkowo kwaśny smak zwano cytryną północy.

Ten piękny krzew pełni ozdobną rolę w wielu ogrodach. Owoce berberysu utrzymują się na gałęziach dużo dłużej niż liście, a w mroźne, śnieżne zimy są pokarmem dla ptaków.

Berberys zwyczajny

Na świecie występuje wiele gatunków. Najbardziej rozpowszechnione są berberys zwyczajny (Berberis vulgaris) i mniejszy, karłowaty – japoński (B. thunbergii). Obydwa mają zastosowania w zielarstwie.

Berberys zwyczajny jest pięknym, kolczastym krzewem, dorastającym do 3 metrów wysokości. Z prześlicznymi kolorami liści w różnych odcieniach zieleni i czerwieni wygląda bardzo dekoracyjnie, często sadzony w ogrodach.

Kwitnie wiosną obsypując się żółtymi, pachnącymi kwiatami. Jesienią wytwarza grona podłużnych, jaskrawoczerwonych jagód, luźno zwisających z wygiętych gałęzi. Jego owoce utrzymują się dłużej, niż licie. W mroźne, śnieżne zimy są pokarmem dla ptactwa.

Kwaśny, cierpki smak owoce zawdzięczają bogatej zawartości kwasów organicznych i witaminy C. Najcenniejszym surowcem zielarskim są korzenie, łodygi, kora i liście. Owoce zbieramy jesienią, liście – wiosną gdy są młode, jędrne. Korę i korzeń pozyskuje się do końca marca.

W tradycyjnym zielarstwie 

Mieszkańcy starożytnego Babilonu i Indii wykorzystywali wszystkie części rośliny przy wszelkich infekcjach układu oddechowego, moczowego, pokarmowego.  Avicenna pisał „Berberys schładza gorąco krwi i wątroby. Liście jego i kora cierpkością swoją powstrzymują biegunki. Sok jego gasi pragnienie, a napój z jagód jest lekarstwem na febrę, gorączki palące i rozdrażnienie wnętrzności.”

Z owoców robiono herbatki, konfitury, syropy i nalewki dla wzmocnienia, w leczeniu szkorbuty i infekcji. Pozostałe części rośliny stosowano jako tonik dla śledziony, wątroby, chłodzące żółć i gorącą krew.

W Europie berberys rozpropagowała św. Hildegarda, która pozostawiła w swoich dziełach liczne przepisy. Mniszka głównie polecała go osobom z chorą wątrobą, przy żółtaczce i malarii.

Profil energetyczny
Smak: owoce – kwaśny, cierpki, pozostałe części – gorzki, stymulujący, posmak cierpki.
Energetyka: lekko ochładza lub ociepla, osusza.
Tkanki: wątroba, śledziona, żołądek, jelito grube.
Działanie: stymuluje, usuwa stagnację, napina, neutralizuje toksyny, trucizny, chłodzi wątrobę.

Berberys  stymuluje ruch, przepływ żółci, usuwa stagnację, obkurcza, zwęża i napina luźne tkanki, zwiększa krzepnięcie, hamuje
nadmierną produkcję wydzielin, biegunki, neutralizuje i usuwa toksyny wraz z nadmiarem ciepła z przegrzanej wątroby.

Korzeń, liście i kora są gorzkim tonikiem stymulującym przepływ żółci – przydatne przy ospałej wątrobie i schorzeniach pęcherzyka żółciowego. Pobudzają wydalanie, działają jako środek przeczyszczający. Tradycyjnie stosowane przy niestrawności, z gorącym bólem brzucha, wzdęciami, zgagą, nudnościami, wymiotami i odbijaniem.  Przydatne przy problemach z błonami śluzowymi, nadmiarze flegmy, upławów i wydzielin.

Medycyna wschodnia uważa za tonik łagodnie przeczyszczający, wzmacniający, przeciwgorączkowy. Poprawiającym pracę wątroby i przepływ żółci, stosowany przy kamieniach żółciowych, zapaleniu pęcherzyka żółciowego, żółtaczce spowodowanej przekrwieniem wątroby

Stosuje przy objawach: nikły apetyt, wzdęcia, biegunki, słabe trawienie, zatrucie toksynami, zaparcia, anemia, skąpomocz, dna moczanowa, zapalenie stawów, zatrzymanie miesiączki, owrzodzenia jamy ustnej, krwawiące dziąsła, drażliwość, ból głowy, czerwonka, krew w stolcu.

Co mówi nauka?  

Owoce berberysu są bogate kwas jabłkowy, cytrynowy, winowy, mają rekordową zawartość witaminy C (80 mg/100 g). Zawierają beta karoten, sporo rutyny, luteiny, pektyn, liczne związki mineralne i zespół bioaktywnych składników wspomagających działanie kwasu askorbinowego, określanych wspólnym terminem witaminy P.

Główne aktywne związki w korze, łodygach, korzeniach i liściach to alkaloidy izochinolinowe – berberyna i berbamina, goryczki, związki fenolowe i flawonoidy. Rozszerzają naczynia krwionośne, hamują agregację i adhezję płytek krwi. Zwiększają wrażliwość na insulinę, działają przeciwzapalnie i przeciw drobnoustrojom na liczne pasożyty, pierwotniaki, roztocza, grzyby i bakterie.

• Działanie: antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe, przeciwbakteryjne, żółciopędne, trawienne, przeciwgrzybicze, przeciwpasożytnicze, immunomodulujące, przeciwcukrzycowe, przeciwnowotworowe. 

Przetwory zielarskie, zwłaszcza z kory i korzenia, stymulują jelita i przepływ żółci. Chronią miąższ wątroby, regenerują nabłonek jelit, przywracają równowagę flory bakteryjnej. W ostatnich latach opublikowano liczne prace naukowe opisujące ich różne zastosowania – od ostrego zespołu wieńcowego, przez powikłania cukrzycowe, do niealkoholowego stłuszczenia wątroby.

Zastosowania:

• Dolegliwości trawienne i metaboliczne, cukrzyca, zapalenie żołądka, jelit, biegunki,
• Infekcje wirusowe, bakteryjne, grzybicze, pasożyty. MRSA, chlamydia pneumoniae, Helicobacter pylori, gronkowiec, kandydoza, borelioza, nużyca oczna, lamblie, pełzak czerwonki, rzęsistek, wiciowiec pochwowy Leishmania donovani
• Mięśniaki macicy, nadciśnienie, dolegliwości układu sercowo naczyniowego i nerek
• Depresja, przewlekłe choroby skórne, łuszczyca, trądzik

Praktyczne zastosowania

Odwar z kory, owoców lub liści
Łyżkę suszu zalać szklanką wrzątku, zagotować, zostawić pod przykryciem 3 minuty. Przestudzić i przecedzić. Pije się 3 razy dziennie 50 ml przy infekcjach, przeziębieniach.

• Wywar z kory dawniej stosowano do płukania oczu, gardła i jamy ustnej (afty).
• W chorobach wątroby i dróg żółciowych łączono w nalewkach, herbatkach z korzeniem mniszka i odrobiną kopru włoskiego.
• Wiosną jako środek oczyszczających krew, pobudzający organizm z zielem pokrzywy, mniszkiem, przytulią
• Na niestrawność z imbirem i koprem włoskim.
• Przy biegunkach, „krwi zbyt płynnej” – liście berberysu zalewa się wrzątkiem, parzy krótko

Nalewka z berberysu na wątrobę, anemię i wzmocnienie

• Jeden kilogram umytych, przemrożonych owoców wsypać do słoja, dodać laskę wanilii i kawałek suszonego kłącza imbiru.
• Zasypać ½ kg cukru i zalać litrem wódki. Pozostawić w słonecznym miejscu 2 tygodnie.
• Dosypać 100 g cukru, po rozpuszczeniu przefiltrować i rozlać do butelek. Ostawić do leżakowania na 6 miesięcy.

W okresie grypowym mały kieliszek dziennie wzmocni odporność i poprawi trawienie. Na chlamydię i trudne w leczeniu zakażenia stosuje się nalewkę z kory lub korzenia. 100 g surowca na pół litra spirytusu. Maceruje 2 tygodnie w ciemnym miejscu codziennie wstrząsając. Po przefiltrowaniu stosuje się ½ łyżeczki 2-5 razy dziennie rozcieńczone w kieliszku wody.

Sok z berberysu
Kilogram umytych, przemrożonych owoców wsypać do garnka, zalać wodą, żeby tylko przykryć owoce, zagotować. Kiedy owoce się rozgotują, przecedzić przez gęste sito i odstawić na 12 godzin. Dodać cukier do smaku i gotować na małym ogniu 20–30 minut. Po ostudzeniu przelać do butelek.

Kisiel z berberysu
Wyciśnięte w sokowirówce 500 ml soku, starta skórka z cytryny, 500 g cukru, kawałek laski cynamonu, 200 g mąki ziemniaczanej, woda. Sok zagotować w 750 ml wody z dodatkiem cukru, cynamonu i skórki cytryny. Przecedzić przez sito.
Mąkę ziemniaczaną rozrobić w 500 ml zimnej wody, wlać do soku, ciągle mieszając zagotować. Przelać do salaterki i ostudzić. Obniża gorączkę, skraca czas infekcji, wzmacnia.

Galaretka z berberysu

Kilogram owoców, 2 szklanki wody, 1 kg cukru na 1 l uzyskanego soku. Przemrożone, oczyszczone i umyte owoce zalać wodą, żeby były lekko przykryte. Gotować pół godziny i odcedzić. Uzyskany sok odmierzyć, dodać odpowiednią ilość cukru, szybko, krótko zagotować mieszając, żeby cukier dobrze się rozpuścił. Gorącą galaretkę zlać do małych wyparzonych słoików. Po ostygnięciu szczelnie zamknąć.

Uciążliwe biegunki 
Wymieszać 5 części anyżku i kozłka lekarskiego, 4 części kory lub korzenia berberysu, 3 części dzikiego ślazu i dziurawca. Łyżkę stołową mieszanki zalać szklanką wrzątku, zaparzać pod przykryciem 15 minut. Pije się 2–4szklanki dziennie 3–4 dni. Dzieci połowę mniej.

Przewlekłe zaparcia
Po 10 części kory kruszyny, po 5 części korzenia lukrecji i ziela macierzanki, 4 części kory berberysu i 2 części siemienia lnianego. Łyżkę mieszanki zalać szklanką wrzątku, zaparzać 10 minut. Pije się szklankę przed snem.

Żółtaczka
Po 5 części kopru morskiego (Crithmum) i po 3 części: kory berberysu, korzenia mniszka, rumianku, nagietka i chabra. Łyżkę stołową zalać szklanką wrzątku. Po 10–15 minutach naciągania przecedzić. Pije się 3 razy dziennie pół szklanki. Awicenna polecał napój pity w małych porcjach z owoców berberysu z wodą różaną i odrobiną miodu dla „oczyszczenia gorąca” wątroby i żółci.

Na długotrwałe gorączki 
Zielniki łacińskie i arabskie polecały kawałki korzenia gotować w winie lub wodzie przy gorączkach przewlekłych, chorobach „z przegrzania krwi”.

Przeciwwskazania
Berberys zwiększa motorykę jelit, przez co może zmniejszać wchłanianie wielu leków przyjmowanych jednocześnie (teoretycznie). Na pewno zaburza wchłanianie tetracyklin, jeśli są przyjmowane jednocześnie,trzeba zrobić co najmniej 3-godzinną przerwę.
Ze względu na obecność berberyny, berbaminy i oksyakantyny nie powinny stosować kobiety w ciąży, z tego samego powodu nie możliwa jest długotrwała terapia.